ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN GÖZÜNDEN MEVLÂNA VE MEVLEVÎLİK KÜLTÜRÜ

MEVLÂNA VE MEVLEVÎLİK HARSİYATI-1 Kitabı

ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN GÖZÜNDEN MEVLÂNA VE MEVLEVÎLİK KÜLTÜRÜ: SELÇUK ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ

Ahmet TARHAN / Selman KARADAĞ

ÖZ

Mevlâna, Mesnevî, Semâ, Mevlevîlik kültürü ve Mevlâna Türbesi gibi kelimeler bu topraklarda asırlardır kendinden söz ettiren kavramlardır. Özellikle geçmişten bu yana bilinirliliğini koruyan ve Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî ile özdeşleşen Yeşil Türbe, Mesnevî ve Konya tabirleri teknolojik gelişmelerle birlikte insanların daha çok dikkatini çekmiş ve her geçen gün artan sosyal medya ilgisi bu bilinirliğin daha geniş kitlelere yayılmasını sağlamıştır.

Öte yandan Konya’da ve Mevlevîhane bulunan diğer mekânlarda yüz­lerce yıldır sürdürülen ve günümüzde kültürün aktarılması adına bir faali­yet ve bir ritüel gibi yürütülen Mevlâna’yı anma faaliyetleri yani Şeb-i Arûs da kültür turizmi adına hem kültürün ayakta kalmasına ve bölgenin kal­kınmasına destek olmakta hem de Konya halkını ve yönetimlerini Mevlâna konusunda daha bilinçli olmaya yönlendirmektedir. Bu ilerlemenin bir yönünü de Mevlâna ve Mevlevîlik kültürünün toplumlar ve bilhassa genç­ler üzerindeki etkisi oluşturmaktadır.

Bu çalışmada, Selçuk Üniversitesi öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik algısına dikkat çekilmiş ve 545 öğrenci üzerinde yapılan alan araştırmasıyla gençlerin bu konudaki duyarlılıkları incelenmiştir. Öğrencilerin Mevlâna, eserleri, Mevlevîlik ve Semâ gibi kavramlara olan ilgileri farklı sorularla değerlendirilmiştir. Çalışma, SPSS programı aracılığıyla elde edilen bulgu­lar üzerinden genel bir değerlendirme yapılarak sonlandırılmıştır. Çalışma­nın, özellikle Mevlâna ve Mevlevîlik alanında yapılan yeni araştırmalara katkı sunacağı ve ışık tutacağı kanaatindeyiz.

Anahtar Kelimeler: Mevlâna, Semâ, Mevlevîlik, Mevlâna Müzesi, Kon­ya.

Mevlana and Mevlevi Culture from the Perspective of University Students: The Case of Selcuk University

Ahmet TARHAN / Selman KARADAĞ

Abstract

Concepts such as Mevlâna, the Mesnevî, the Semâ ritual, Mevlevî cultu- re, and the Tomb of Mevlâna have been spoken of on these lands for centu- ries. In particular, the terms Yeşil Türbe (Green Tomb), Mesnevî, and Kon­ya, which have long maintained their recognition and become identified with Mevlâna Jalâluddîn Rûmî, have attracted even more attention with technological developments. The growing interest on social media has hel- ped this recognition spread to wider audiences day by day.

On the other hand, the Şeb-i Arûs ceremonies—activities held to com- memorate Mevlâna, carried out for centuries in Konya and in other places where Mevlevî lodges exist, and practiced today as a means of cultural transmission—contribute both to the preservation of the culture and to the economic development of the region within the scope of cultural tourism. These ceremonies also encourage the people of Konya and local administra- tors to become more conscious about Mevlâna. One dimension of this deve- lopment is the impact of Mevlâna and Mevlevî culture on societies, especi- ally on young people.

In this study, the perception of Mevlâna and Mevlevî culture among Selçuk University students is highlighted, and the sensitivities of young people on this subject are examined through field research conducted with 545 students. Students’ interest in concepts such as Mevlâna, his works, Mevlevîlik, and the Semâ ritual was evaluated through different questions. The study concludes with a general assessment based on the findings obtai- ned through the SPSS program. It is our belief that this study will contribute to and shed light on new research conducted in the field of Mevlâna and Mevlevî culture.

Keywords: Mevlana, Sema, Mevlevi Order, Mevlana Museum, Konya.

Giriş

Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî, bugünkü Afganistan sınırları içeri­sinde yer alan Belh şehrinde başlayıp Konya’da son bulan hayat serüveninden asırlardır bahsettirmeyi başarmış bir şahsiyettir. Özel­likle Anadolu’nun Müslümanlaşması adına önde olan Hacı Bektâş-ı Velî, Ahmed Yesevî, Hacı Bayrâm-ı Velî ve Yunus Emre gibi Anado­lu erenlerinin içerisinde yer alan Mevlâna, bölge halkının hem dini- tasavvufî hem de sosyo-kültürel birçok toplumsal gelişim ve deği­şim dinamiklerini de harekete geçiren bir liderdir.

Başka bir ifadeyle İslami bakış açısıyla, kendine has düşünce ve yorum tarzıyla İslam kültür ve medeniyetine bambaşka kapılar aralamayı başaran Mevlâna, sadece Müslüman toplumları değil farklı inanç ve kültürdeki toplumları da etkileyerek, adeta toplu­mun bütün kesimine mâl olmuş bir kişiliktir (Temizel, 2021, 63-79).

Yaşadığı dönemde hem Anadolu’daki hem de Horasan toprakla­rındaki savaşlar, baskılar, çevresel faktörler ve buhranlı günler onun ve ailesinin Anadolu topraklarına doğru göç etmesine sebep olmuş­sa da Konya’ya yerleştikten sonra aslında onun için çekilen her türlü sıkıntı ve meşakkat yerini selamete ve huzura bırakmıştır. Anadolu Selçuklu Devleti’nin başkenti Konya’ya yerleşen Mevlâna ve ailesi­nin, Konya halkı ve yönetimi tarafından da sevilmesi ve sayılması onların burada kalmalarının en büyük etkeni olmuştur. Diğer taraf­tan Anadolu Selçuklu Devleti’nin içerisinde bulunduğu karışık dö­nemler, Moğol baskıları ve savaşlar nedeniyle sürekli hareket halin­de olan Anadolu topraklarına doğru bir beyin göçünün olduğu, âkil kişilerce buralarda dinî ve kültürel birçok olumlu ilerlemenin de varlığından söz etmek mümkündür.

Anadolu halkına ilk zamanlarda bir dinî lider, sosyal ve kültürel anlamda önemli bir öncü olan Mevlâna’nın hayatının, özellikle Şems-i Tebrîzî ile karşılaşmasının ardından gelişen etkili ve hızlı değişimler nedeniyle farklı bir boyuta evrildiği hem eserlerinden hem de dönemin önemli kaynaklarından görülmektedir. Dolayısıyla Şems, olağanüstü kişiliği ve derin manevi bilgisiyle, Mevlâna’ya manevi yol arkadaşlığı ve sohbet hocalığı yaparak onun asıl hakika­te ulaşmasına vesile olmuştur (Gölpınarlı, 1999, 49-103; Lewis, 2007, 177-249).

Tüm insanlığın hâlen onun tüm dünyada derin etkiler bırakan Mesnevî, Dîvân-ı Kebîr, Mektûbât, Fîhi mâfih ve Mecâlis-i Seb’a gibi eserlerinden, düşüncelerinden ve özellikle de Mesnevî’sinden bah­sediyor olması, Mevlâna’nın sekiz yüzyıl önce verdiği mesaj ve bil­gilerin günümüzde de geçerliliğini koruduğunu göstermektedir. Bu eserlerden olan Mesnevî, hem aslının Farsça olması hem de içerisin­de ilmî, edebi, sosyal, kültürel ve dinî – tasavvufi başta olmak üzere bir insan için gerekli hemen hemen her türlü bilgiyi barındırıyor olması hasebiyle eserin anlaşılması ve anlatılması için asırlar boyu farklı boyutlarda ele alınmış, çeviri ve açıklamalarını içeren yüzlerce eser, Mesnevî’den mülhem vücuda getirilmiştir. Böylece Mes- nevî’deki anlam derinliği ve Mevlâna’nın anlatmak istedikleri daha fazla kitleye ulaşmıştır. Bilhassa Mevlâna’nın, manâ âlemindeki derinliğini, edebiyattaki bilgisini, mahareti ve inceliğini, düşünce yapısındaki çok yönlülüğü gösteren ve “Nezr-i Mevlâna” olarak bilinen Mesnevî’nin ilk on sekiz beyti için dahi onlarca eser kaleme alınmış ve bütünden hareketle her bir harfi incelenerek bilinmeyen yönleri açıklanmaya çalışılmıştır. Hatta öyle ki Mesnevî, başta Mev- levîler olmak üzere çoğu tasavvuf ve edebiyat erbabının başvurdu­ğu temel kaynaklar arasında yer almış ve birçok tasavvuf ve din kitabının içerisinde Kur’ân ayetleri ve hadislerden sonra Mesnevî beyitlerine yer verilmiştir. Bunu Mevlâna’nın: “Bizden sonra Mesnevî şeyhlik edecek ve arayanlara doğru yolu gösterecek; onları yönetecek ve onlara önderlik edecektir.” (Sipehsâlâr, 1977, 75) sözü de apaçık ortaya koymaktadır. Ahmed Eflâkî de; “Bu mânâ [Mesnevî], güneşin doğduğu yerden, battığı yere kadar bütün dünyayı kaplayacak ve iklimlere gidecektir. Hiçbir mahfil veya meclis olmayacak ki orada bu sözler okunmuş olma­sın. Hatta o dereceye kadar ki, mâbetlerde, zevk ve safa yerlerinde okuna­cak, bütün milletler bu sözlerle süslenecek ve onlardan faydalanacaklardır.” (Eflâki, 1/407) sözleri ile bu etkiyi asırlar öncesinden adeta haber vermiştir.

Dolayısıyla Mevlâna’nın, yaşadığı dönemde farklı kültür ve inançtaki her topluluk üzerindeki tesiri; eserleri, fikirleri ve düşün­celeri ile kendisinden sonra da dünyada yankı bulmuş ve hızla ya­yılmıştır. Kendisinden sonra sürdürülmesi gereken Mevlâna fikir ve düşüncesi, bu etkinin odak noktası olan Mevlevîlik kültürünün ön plana çıkması ve sistemleşerek günümüze kadar varlığını sürdür­mesiyle mevcut hâlini almıştır.

Mevlevîlik, Mevlâna’nın oğlu Sultan Veled ve onun etrafındaki­ler tarafından belli bir kalıba sokulmuş ve kurumsal kimliğe bürü­nerek asırlar boyu insanların manevi yolculuklarında bir aracı ku­rum olmuştur. Toplumların, Müslüman olarak hayatlarını en iyi ve en güzel şekilde sürdürmeleri, kendilerini tanıyıp keşfetmeleri ve nefis terbiyesiyle yetişmelerini sağlayan bu kültür ve oluşum, tüm dünyada açılan 150’ye yakın Mevlevîhane ile diğer tarikat ve toplu­luklar gibi insan yetiştirme üzerine bir ekol olmuştur da denebilir (Özönder, 2004, 69-79).

Türk edebiyatının, sanatının, mûsıkîsinin ve tarihinin önemli eserlerinin çıktığı bu kurumlarda yetişen onlarca hattat, edîb, mü­verrih, şair, mütercim, şarih, mûsıkîşinas, ressam ve nakkaş günü­müzde de hâlen yaşayan önemli üstatların menbaı olmayı başarmış­tır.

Diğer bir ifadeyle Mevlevîhaneler, Konya merkezli Türkiye’nin dört bir tarafından, dünyanın Macaristan, Yunanistan, Sırbistan, Bulgaristan, Makedonya, Arnavutluk, Bosna-Hersek; Kıbrıs, Suriye, Mısır, Lübnan, Suudi Arabistan ve Irak gibi birçok ülke ve bölge­sinde binlerce önemli şahsiyet yetiştiren eğitim kurumudur. Bura­lardan yayılan kültür ve eserler ile Amerika, Hollanda, İngiltere Avustralya’ya ve Japonya gibi birçok ülkede de Mevlâna’nın dü­şünce sistemi hâlen en etkili şekilde varlığını sürdürmektedir.

Günümüzde buralarda bulunan yapıların aslından çok uzak ol­masa da görevlerini yerine getirdiği söylenebilir. Zira bu Mev- levîhanelerin bir kısmı cami olarak ibadet maksatlı kullanılırken, bir kısmı içerisinde farklı etkinlik ve aktivitelerin olduğu kültür ve sa­natın merkezleri hâlindedir. Kimi müze olarak halkın bilgi ve kültü­rüne katkı sunarken kimisi de eğitim yuvası olarak öğrenci merkezli faaliyet sürdürmektedir. Mevcut konumunda olmadığı veya yerin­de başka yapıların olduğu belirlenen Mevlevîhaneler içinse her ge­çen gün artan ilgi ve alakaya dayalı olarak önemli adım ve girişim­lerde bulunularak Mevlevîhanenin yeniden açılması veya bakımının yapılması sağlanmaktadır. Kasımpaşa Mevlevîhanesi, Çankırı Taş Mescit içerisindeki Mevlevîhane, Bursa Mevlevîhanesi, Antalya Mevlevîhanesi, KKTC Mevlevî Müzesi, Bosna-Hersek Saraybosna Mevlevîhanesi yeniden açılan veya restore edilen Mevlevîhaneler- den bazılarıdır.

Mevlevîhanelerin en önemlisi ve merkezi yani âsitâne olarak bi­linen Mevlâna Dergâhı (Müzesi), günümüzde içerisinde farklı yapı­ları da barındırması yönüyle hem müze hem ibadethâne hem top­lantı yeri olarak kullanılmaktadır. Hatta özel günlerde belli yerle­rinde (Semâhâne ve Gül Bahçesi’nde) Âyîn-i Şerîf (Semâ) da icra edilmektedir.

Mevlevîhanelerde yetişen ve oralarda halka hizmet Hakk’a hiz­mettir mantığıyla yaşayan binlerce Mevlâna muhibbi, can, derviş ve dede hem kültürün hakkıyla yaşatılması hem de Allah’ın rızasının kazanılması adına nefsini terbiye ile ömrünü geçirmiştir. Mevlevîli­ğin temel prensipleri arasında yer alan on sekiz değişik görev ile matbahta başlayan ve bir anlamda “çile çıkarmak”la devam eden bu yolculukta birey, nefsin tezkiyesi ve kalbin tasfiyesi ile kendini baş başa bırakmış ve en üstünden en altına kadar her türlü hizmeti ba­şarıyla geçmek için adeta kendinden geçmiştir (Meyerovitch, 1999, 103).

Farklı tarikatlarda da rastlanılan halvet veya çile, Mevlevîlik yo­lunun da belli aşamalarında olmuştur. Asırlar boyu tatbik edilen çile; az konuşma, az yeme, az uyuma, dünya nimet ve işlerinden mümkün olduğunca uzaklaşma, sürekli Cenab-ı Hakk’ı düşünme ve zikretme, Kur’ân-ı Kerim okuma, namaz kılma ve vakti dua etmekle geçirmek şeklindedir. Mevlevîlikte ise “bin bir gün süreyle belli bir esasa dayalı olarak -Mevlevîler arasında özel bir anlamı olan on sekiz sayısı mucibince- on sekiz hizmeti Mevlevîhaneden hiçbir yere ayrılmamak suretiyle yerine getirmekle uygulanır. Dolayısıyla Mevlevîlikteki çile dönemi esasında bir hizmet sürecidir.

Her şeyin bir usulü, adabı, kuralı ve yöntemi olan, Mevlâna’nın kendisinden sonra ortaya çıkan ve yüzlerce yıl sürdürülen Mev­levîlik Kültürü, Mevlevî Mûsıkîsi, Mevlevî Edebiyatı ve Mesnevî Okulları (Dârü’l-Mesnevî) gibi kurum ve kavramların içerisindeki bir diğer önemli unsur ise Semâ yani Mevlevîlerce bilinen adıyla Mukâbele-i Şerîf veya Âyîn-i Şerîf’tir. Dinlemek, işitmek ve kulak vermek gibi kelime anlamları olan Semâ’ın terim anlamı ise mûsıkî veya benzer seslerden oluşan nağmelerle kendinden geçip cezbe hâlinde Allah’ı anma ve onu çokça zikretmektir. Mevlâna’dan önce de görülen bu zikir hâlinin günümüzdeki şekli, Mevlâna’dan sonra geliştirilen ve belli bir törenle yapılan Semâ’dır (Küçük, 2006, 7/51).

Sultan Veled ve dostları ile geliştirilen, sistematik bir şekle bürü­nen Semâ’da dört bölüm vardır. Methiye, Na‘t ve Sultan Veled Dev­ri isimli giriş bölümlerinin ardından şeriat mertebesi olan ve sema- zenin kendi kulluğu ile Allah’ı düşündüğü ilk selam icra edilir. Ta­savvufun tarikat mertebesi olan ve semazenin Allah’ın varlığına, birliğine ve yarattıklarına hayran olmasını ifade eden ikinci selamda artık semazen kendinden geçmeye başlamıştır. Üçüncü selamla birlikte semazen tamamen cezbe hâline bürünmüş ve İslam tasavvu­funda “Fenâfillâh” olarak bilinen Sevgili’de yok olma aşamasına geçmiştir. Dördüncü selam ise artık semazenin yolculuğunun ta­mamlandığı ve kulluğunun bilinciyle özüne geri döndüğü marifet mertebesidir.

Kur’ân tilaveti ve dua ile son bulan Âyîn-i Şerîf’in icrasında göz­le görülen manevi iklim ve görülmeyen iç âlemindeki mânâlar dı­şında bazı sembol ve kavramlar da bulunmaktadır. Yürüyen bir ölü misali dervişin başındaki sikkesi onun mezar taşını, tennuresi kefe­nini ve hırkası da kabrini temsil etmektedir. Semâhâne’yi ortadan bölen “Hatt-ı İstivâ” denilen manevi çizgi, görünen âlem ile görün­meyen mânâ âlemine işarettir. Kudümün ilk vuruşu “Ol” emrinin hatıra getirilmesini, neyin üflemesi ise İsrafil’in sûra üflemesini vurgular. Semazenlerin ayağa kalkışlarındaki yere ellerini vurması da kabirden kalkmanın sembolüdür. Sultan Veled Devri’ni oluşturan üç tur ise ilme’l yakîn, ayne’l yakîn ve hakka’l yakîn olan bilme, görme ve olma derecelerini anlatır. Dört selam ise tasavvufun şeriat, tarikat, hakikat ve marifet basamaklarını anlatır (Gölpınarlı, 2006, 121).

Buraya kadar anlatılanlar ışığında, Cumhuriyet’in ilanı sonrası bir dönem kısıtlamalar yaşasa da günümüzde de hâlen sürdürülen ve Mevlâna İhtifalleri, Mevlâna’yı Anma Törenleri ve Şeb-i Arûs gibi adlarla yapılan Semâ ritüelleri ve Mevlâna’yı anma faaliyetleri bilhassa Konya ve Konyalının yaklaşık yüz yıldır ön planda tuttuğu bir alandır.

Dolayısıyla on yıllardır Mevlâna faaliyetlerinin Konya’da yapı­lıyor olması hem Konya halkının hem de Anadolu Selçuklu Devleti’ne payitahtlık yapmış kadim bir şehrin vizyonu için önem arz etmektedir. Ayrıca Konyalı olmayıp da bir vesile ile Konya’ya yolu düşenler için ve son dönemlerde artan teknolojik gelişmelere dayalı olarak dijital mecra üzerinden de Mevlâna ve Konya’nın öneminin ne şekilde olduğunun bilinmesi ve atılacak adımların bu minvalde atılmasının gerekliliği de bir o kadar elzem olmuştur.

Bu çerçevede Mevlâna ve Mevlevîlik algısına yönelik literatür­deki çalışmalar incelendiğinde; bazı araştırmaların Mevlâna’ya iliş­kin yazılmış eserlerin kritiği (Arslan, 2018) ve üniversite öğrencile­rinin Mevlâna’ya yazdıkları mektupların içerik analizine (Doğan, 2022) yer verdikleri görülmektedir.

Araştırmaların bir bölümünün inanç turizmi ve şehir pazarlama­sı bağlamında ele alındığı (Yarar, 2010; Kervankıran ve Eryılmaz, 2017; Güneş ve arkadaşları, 2019) bir kısım araştırmanın ise Mevlâna’nın kültürel bir değer olarak tanıtımına (Tanyıldızı, 2011) odaklandığı görülmektedir. Bu alanda yapılan bazı araştırmalarda ise Mevlâna Müzesi üzerinden kent imajı algısındaki rolü (Koçyiğit ve Diker, 2021) tartışılmaktadır.

Öte yandan alana eleştirel bir bakış açısı getirmeyi amaçlayan ça­lışmalar da bulunmaktadır (Tarhan, 2007; Kayalı, 2020; Tarhan ve Gürbüz, 2021; Şardağ ve Kervankıran, 2022). Bu eserlere bakıldığında Mevlevilik kültürünün kültür endüstrisi bağlamında nasıl tüketi­lebilir meta haline dönüştürüldüğü ve Mevlâna Müzesi ve çevresin­deki mekânların çekim merkezi hâline dönüştürülerek kapitalizme nasıl hizmet ettiği konuları eleştirel bakış açısıyla değerlendirilmek­tedir.

Bunların yanında Mevlâna’nın nasıl algılandığına ilişkin doğru­dan alan araştırması içeren çalışmaların (Çiftçi, 2015; Karcı, 2023) sınırlı olduğu ve bu çalışmaların ise üniversite öğrencilerine odak­landığı dikkat çekmektedir.

Karcı (2023), Medipol Üniversitesi’nde 1. Sınıfta okuyan 229 li­sans ve ön lisans öğrencilerine yönelik henüz Mevlâna farkındalığı ve eğitimlerine katılmamış öğrencilerin algılarının ve düşünceleri­nin ne olduğunu belirlemek amacıyla alan araştırması gerçekleştir­miştir. Araştırma sonucunda katılımcıların büyük bir bölümünün Mevlâna’ya ve değerlerine karşı farkındalık sahibi olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerden yarısından çoğunun Mevlâna’yı hoşgörü ile özdeşleştirdikleri; kız öğrencilerin sevgi değeri üzerine odakla­nırken, erkek öğrencilerin ise birlik-beraberlik değerleri üzerinde durdukları belirlenmiştir.

Çiftçi (2015), Mevlâna’nın ve Mevlevîliğin bir grup üniversite öğ­rencisi tarafından ne ölçüde tanındığını ve öğrencilerin bu konular­da taşıdıkları kanaatlerin belirlenerek tanıma ile kanaatler arasında­ki ilişkilerin tespitini belirleyebilmek için Türkçe Eğitimi, Türk Dili ve Edebiyatı, Sınıf Öğretmenliği ve Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümlerinde öğrenim gören 497 öğrenciyi kapsayan bir araştırma yapmıştır. Araştırma sonucunda; öğrencilerin Mevlâna hakkında yeteri kadar biyografik bilgiye sahip olmadıkları gözlenmiştir. Ayrı­ca Mevlâna’yı yeteri kadar tanımayan öğrencilerin Mevlâna hakkındaki olumlu düşüncelere yüksek oranda katıldıkları gözlenmiş­tir. Yine cinsiyetler arasında anlamlı bir bulgu farklılığına da rastlanmamıştır.

Bu kadar değerli ve tanınmış bir şahsiyetin farklı kesimlerdeki karşılığının ne olduğunun bilinmesi, özellikle yeni nesil üzerinde nasıl bir etki bıraktığının görülmesi, Mevlâna’nın eserlerine, düşün­ce ve fikirlerine karşı bakış açılarının ne olduğu, Mevlâna ve Mev­levîlik hakkında en çok hangi kaynaklardan bilgi aldıklarının görülmesi gibi somut verilerin elde edilmesi için son yıllarda yapılan bu alan araştırmalarına bir ilave olması ve yeni yapılacak inceleme­lere katkı sunması adına üniversite öğrencilerine yönelik yapılan bu alan araştırması ile son dönemde üniversite gençliğinin Mevlâna ve Mevlevîlik hakkındaki temel düşünceleri ortaya çıkarılmaya çalışı­lacaktır.

Ayrıca araştırma, sadece yaşadığı dönemde değil sonrasında da insanlık üzerinde derin izler bırakan Mevlâna’nın ve Mevlevîlik kültürünün nasıl algılandığına odaklanmaktadır. Öyle ki Mevlâna’nın yaşadığı döneme ilişkin edinilen bilgiler, günümüze kadar ulaşan yazılı eserleri, gerçekleştirilen Şeb-i Arûs etkinlikleri, yazılı, görsel, işitsel ve sosyal medyadaki çeşitli paylaşımların tümü bu algıların şekillenmesinde etkili olabilmektedir. Bunlar arasında hangisinin günümüzde daha etkili olduğu, Selçuk Üniversitesi öğ­rencilerinin Konya’da ne kadar süreyle ikamet ettikleri, Mevlâna Müzesi’ni ziyaret edip etmedikleri ve Semâ Âyini’ne katılıp katıl­madıkları da sorgulanacak, buradan hareketle Mevlâna ve Mevlevi­lik kültürüne yönelik algı ve düşüncelerinde farklılaşma olup olma­dığı sorularına cevap aranacaktır.

Metodoloji

Araştırmanın Uygulanması ve Örneklem

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürüne iliş­kin bilgi düzeyleri, bu kültürel değerlerle ilgili en çok hangi kaynak­tan bilgiye ulaştıkları, Mevlâna müzesini ziyaret edip etmedikleri, Semâ Âyini’ne katılıp katılmadıkları, Mevlâna’ya ilişkin algı ve tutumları ile Mevlevîlik kültürüne ilişkin görüşlerini belirlemek amacıyla Selçuk Üniversitesi Alaeddin Keykubat Yerleşkesi’nde gerçekleştirilmiştir.

Araştırmanın evrenini Selçuk Üniversitesi’nde aktif olarak eğitim alan 66.771 üniversite öğrencisi oluştururken (https://istatistik.yok.gov.tr/, 2025); örneklemini ise Alaeddin Keykubat Yerleşkesi’nde farklı fakültelerde eğitim gören 545 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır.

Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Bilimsel Etik Değerlendir­me Kurulu’nun 26.09.2025 tarihli E-1087639 sayılı iznine dayanarak gerçekleştirilen yüzyüze görüşme yöntemiyle eğitim verilmiş anketörler aracılığıyla 26 Eylül 2025 – 30 Ekim 2025 tarihleri arasında uygulanmıştır.

Araştırma ile cevabı aranan başlıca sorular şunlardır:

1. Üniversite Öğrencilerinin Mevlâna’nın hayatıyla ilgili bilgi düzeyleri nedir?
2. Üniversite Öğrencilerinin Mevlâna’nın değerleri / mesajlarına yönelik tutumları nedir?
3. Üniversite Öğrencilerinin Mevlevilik kültürüne ilişkin bilgi düzeyleri nedir?
4. Üniversite Öğrencileri Mevlâna ile ilgili bilgileri hangi araçlar­dan almaktadırlar?
5. Üniversite Öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevilik kültürüne ilişkin algıları nasıldır?
6. Konya’da ikamet edenler ile eğitim amacıyla Konya’ya gelen­ler arasında Mevlâna ve Mevlevilik kültürüne yönelik algılarında bir farklılaşma var mıdır?

Araştırma, üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kül­türüne ilişkin bilgi düzeyleri, bu bilgilere hangi kaynaklardan ulaş­tıkları, Mevlâna ve Mevlevîlik kültürüne ilişkin algı ve değer yargı­larını belirlemekle ve Selçuk Üniversitesi Alaeddin Keykubat Yer- leşkesi’nde eğitim gören üniversite öğrencileri ile sınırlıdır.

Veri Toplama Araçları

Araştırmada kullanılan ölçekte, Çiftçi (2015)’nin “Bir Grup Üni­versite Öğrencisinin Mevlâna’yı Tanıma Düzeyleri ve Mevlâna Hakkındaki Görüşleri” ve Karcı (2023)’nın “Gençlerde Mevlâna Farkındalığı Üzerine Bir Saha Araştırması: Ankara Medipol Üniver­sitesi Örneği” çalışmalarından yararlanılmıştır. Bununla birlikte araştırmada ölçümlenmesi hedeflenen veriler doğrultusunda Mevlâna Araştırmaları Enstitüsü’nün akademik birim yöneticileri­nin katkılarıyla anket formuna son şekli verilmiştir.

Anket formu katılımcılara yöneltmek üzere sosyo-demografik sorularla başlatılmış, Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyleri, Mevlâna müzesini ziyaret edip etmedikleri ve Semâ Âyi- ni’ne katılıp katılmadıkları ve Mevlevîlik ve Semâ Âyini’nin ko­runmasında en öncelikli olarak hangi kurumu gördüklerine ilişkin sorularla sürdürülmüştür. Katılımcıların Mevlâna ile ilgili görüşle­rini belirlemeye yönelik 12 sorudan oluşan bölüm ise 5’li Likert tipi (5=Tamamen Katılıyorum, 4=Katılıyorum, 3=Kararsızım, 2=Katılmıyorum ve 1=Hiç Katılmıyorum) ile ölçeklendirilmiştir. Üniversite öğrencilerine Mevlevîlik kültürüne ilişkin düşünceleri de yöneltilen 9 soru ile ölçümlenmek istenmiş ve yine 5’li Likert tipi (5=Tamamen Katılıyorum, 4=Katılıyorum, 3=Kararsızım, 2=Katılmıyorum ve 1=Hiç Katılmıyorum) ile ölçeklendirilmektedir.

Araştırma sonucunda elde edilen veriler, SPSS programına bilgi­sayar aracılığıyla aktarılarak değerlendirilmiştir. Verilerin analizin­de her bir birimin veya birim kümelerinin yinelenmelerinin özetini sunan (Geray, 2004, 72), sayı ve yüzde ile ifade edilen frekans dağı­lımlarına (Erdoğan, 2003, 276) yer verilmiştir. Ankete katılan üni­versite öğrencilerinin sosyo-demografik özelliklerinin ortaya ko­nulmasında frekans dağılımından yararlanılmıştır. Yine analizlerde seriyi temsil etme özelliği taşıyan tek bir sayısal değeri belirleme ve farklı serilerle karşılaştırma yapabilme olanağı sunan (Turanlı ve Güriş, 2000, 56-57) ve tüm değerlerin toplanarak birim sayısına bö­lünmesiyle hesaplanan aritmetik ortalama (Geray, 2004, 73) gibi temel istatistiki yöntemlerden yararlanılmıştır.

Araştırma tasarımı iki bağımsız grubu karşılaştırmayı amaçlıyor­sa, iki gruptan rastlantılı olarak alınmış iki örneğin ortalamalarını karşılaştıran bağımsız grup (independent grup) t-testi kullanılır. Buradaki amaç, grupların herhangi bir özelliğinde benzerlik veya farklılıkları tespit etmektedir (Erdoğan, 2003, 322).

Araştırmada tek yönlü varyans analizinden (ANOVA) de yarar­lanılmıştır. ANOVA, ikiden fazla grubun ortalaması arasında fark olup olmadığını diğer bir ifadeyle aralarındaki farkların istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığının araştırılması için kullanılır. Tek bir bağımsız değişkenle ölçme yapıldığı için, buna tek faktörlü veya tek yönlü ANOVA adı verilir (Erdoğan, 2003, 329; Turanlı ve Güriş, 2000, 446).

Bulgular

Katılımcıların Sosyo-Demografik Özellikleri

Araştırmaya katılan öğrencilerin cinsiyete göre dağılımları de­ğerlendirildiğinde kadınların % 61,1’lik, erkeklerin ise % 38,9’luk bir orana sahip oldukları görülmektedir. Buradan hareketle dengeli bir dağılımın yakalanmaya çalışıldığı fakat kadınların örneklemde ağır­lıklı olarak yer aldığı ifade edilebilir.

Üniversite öğrencilerinin yaş dağılımlarına bakıldığında ise % 58,5’inin 18-21 yaş aralığında, % 33,8’inin 22-25 yaş aralığında, % 3,7’sinin 26-29 yaş aralığında ve % 3,1’inin ise 30 ve üzeri yaş gru­bunda olduğu belirlenmiştir. Bu soruyu 5 katılımcı ise (% 0,9) ce­vapsız bırakmıştır. Yaş dağılımlarına bakıldığında katılımcıların yarısından fazlasının (319 kişi; % 58,5) 18-21 yaş aralığında olduğu belirlenmiştir.

Katılımcıların doğum yerlerine göre dağılımlarına bakıldığında, 69 farklı ilden üniversite öğrencilerinin ankete katılım sağladıkları görülmektedir. Bunlar arasında en fazla sayı 211 (%38,7) ile Konya ilk sırada yer almaktadır. Konya’yı 50 katılımcı ile (% 9,2) Ankara takip etmekte, üçüncü sırada ise İstanbul yer almaktadır (29 kişi; % 5,3). Üniversite öğrencilerinden 211’i doğum yerini Konya olarak belirtirken (%38,7); doğum yerini Konya dışında bir il olarak ifade eden üniversite öğrencisi ise % 61,3’lük oranla 334 kişidir.

Üniversite öğrencilerinin kaçıncı sınıfta öğrenim gördüğü de ce­vabı aranan sorular arasında yer almaktadır. Buna göre, birinci sı­nıfta 95 kişi (%17,4), ikinci sınıfta 176 kişi (% 32,3), üçüncü sınıfta 152 kişi (%27,9) ve dördüncü sınıfta 119 kişi (%21,9) eğitim ve öğre­time devam ettiklerini belirtmiştir. Araştırmaya katılan 3 öğrenci ise (%0,5) bu soruyu cevapsız bırakmıştır. Katılımcıların yarısından fazlası (% 60,2) ikinci ve üçüncü sınıfta yer almaktadır.

Katılımcıların hangi fakültede öğrenim gördükleri de yöneltilen sorular arasında yer almaktadır. Araştırmaya katılan üniversite öğrencilerinin 19 farklı fakültede öğrenim gördükleri belirlenmiştir. Katılımcı sayısı bakımından İletişim Fakültesi (49 kişi; % 9) ilk sıra­da yer alırken, 44 üniversite öğrencisi ile Turizm Fakültesi (% 8,1) ve 41 üniversite öğrencisi ile Sağlık Bilimleri Fakültesi takip etmekte­dir.

Üniversite öğrencilerinin sosyo-demografik özelliklerine ilişkin son soru ise kaç yıldır Konya’da bulunduklarıyla ilgilidir. Buna göre katılımcıların % 11,6’sı 1 yıldan az, % 18,2’si 1-2 yıl, % 30,3’ü 3-4 yıl ve 39,4’ü ise 5 yıl ve üzeri Konya’da bulunduklarını ifade etmişler­dir. Araştırmaya katılan 3 katılımcı ise bu soruyu cevapsız bırakmış­tır. Buradan hareketle 380 katılımcının (% 69,7) üç yıl ve üzerinde Konya’da bulundukları belirlenmiştir.

Mevlâna ve Mevlevîlik Kültürüne İlişkin Genel Değerlendir­meler

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürüne iliş­kin bilgi düzeylerinin ne olduğu, hangi kaynaklardan bu bilgilere erişim sağladıkları, Mevlâna müzesine ziyarette bulunup bulunma­dıkları, Semâ Âyini’ne katılıp katılmadıkları, Mevlâna’yı nasıl tanı­dıkları ve eserlerine ilişkin sorular yöneltilerek bu konulardaki ge­nel kanaatleri belirlenmeye çalışılmıştır.

Üniversite öğrencilerine “Mevlâna ve Mevlevîlik Kültürüyle ilgi­li bilginiz var mı?” sorusu yöneltilmiştir. Buna göre, katılımcılardan 256 öğrenci “Biraz” (% 47,0) cevabını verirken, bunu 185 öğrenci ile “Az” (% 33,9) takip etmektedir. Üniversite öğrencilerinin 72’si “Hiç” cevabını verirken (% 13,2); 29 öğrenci ise “Çok” şeklinde yanıtlamış­tır (% 5,3). Bu soruyu 3 üniversite öğrenci ise cevapsız bırakmıştır.

Katılımcıların Mevlâna ve Mevlevîlik kültürüyle ilgili daha çok hangi kaynaklardan bilgiye erişim sağladıklarına ilişkin yöneltilen soruda sosyal medya (242 kişi; % 44,4) ilk sırada yer almaktadır. Bunu arkadaş çevresi (68 kişi; % 12,5), aile (67 kişi; % 12,3), televiz­yon (57 kişi; % 10,5), dergi (40 kişi; % 7,3), gazete (35 kişi; % 6,4) ve kitaplar (5 kişi; % 0,9) takip etmektedir.

Üniversite öğrencilerine Mevlâna müzesini hiç ziyaret edip et­medikleri sorulduğunda; 158 katılımcının üçten fazla (% 29,0), 130 katılımcının bir kez (% 23,9), 125 öğrencinin iki kez (% 22,9), 68 katı­lımcının üç kez (% 12,5) ve 63 katılımcının ise hiç ziyarette bulun­madığı (% 11,6) belirlenmiştir. Araştırmaya katılan 1 öğrenci ise bu soruyu cevapsız bırakmıştır. Buradan hareketle araştırmaya katılan- ların büyük bir bölümünün en az bir kez Mevlâna müzesini ziyaret ettiği belirlenmiştir.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne hiç katılım sağlayıp sağ­lamadığına ilişkin soruya verdikleri cevaplar ise şöyledir: Araştır­maya katılan üniversite öğrencilerinin % 63,5’i “Hiç” cevabını ver­miştir. Bunu %17,8 ile “Bir kez”, % 10,6 ile “İki kez”, % 4,4 ile “Üç kez” ve % 2,6 ile “Üçten fazla” takip etmektedir. 6 katılımcının ce­vapsız bıraktığı bu soruda araştırmaya katılanların büyük bir bölü­münün (346 kişi; % 63,5) Semâ Âyini’ne hiç katılım sağlamadığı belirlenmiştir.

Bulgularda dikkat çeken nokta üniversite öğrencilerinin büyük bir bölümünün Mevlâna müzesine en az bir kere ziyarette bulun­masına karşın (481 kişi; % 88,4); Semâ Âyini’ne hiç katılım sağlama­yanların ise araştırmaya katılanların yarısından fazla olmasıdır (346 kişi; % 63,5).

Katılımcılara Mevlâna’yı hangi yönüyle tanıdıklarına ilişkin bir soru yöneltilmiştir. Üniversite öğrencilerinin % 22,8’i “Çok yönlü bilge” olarak ifade ederken, % 22,2’si “Din alimi”, % 20,2’si “Muta­savvıf” olarak tanıdıklarını belirtmişlerdir. “Hoşgörü” % 13,8 ora­nında karşılık bulurken, “Şiir-Edebiyat” % 5,5, “Düşünür” % 5,1, “Evrensellik” % 4,8 ve “Şair” ise % 3,7 oranında katılımcılarca karşı­lık bulmuştur.

Mevlâna’nın en tanınmış eseri hangisidir? sorusuna, üniversite öğrencilerinin 444’ü Mesnevi (% 81,5) cevabını vermiştir. Divan-ı Kebir (37 kişi; % 6,8), Fihi Ma Fih (6; % 1,1) ve Mektubat (1 kişi; % 0,2) olarak tespit edilmiştir. Bu soruyu 57 üniversite öğrencisi ce­vapsız bırakmıştır (% 10,5). Bulgular Mesnevi’nin en bilinen eseri olduğu sonucuna ulaştırmaktadır.

Mevlevîlik ve Semâ Âyini’nin korunmasında en öncelikli kuru­mun hangisi olduğuna ilişkin yöneltilen soruya katılımcıların ce­vaplarının dağılımı şöyledir: Üniversite öğrencilerinin ilk sırada önerdiği kurum Kültür ve Turizm Bakanlığı’dır (174 kişi; % 31,9). Diyanet İşleri Başkanlığı (105 kişi, % 19,3) ikinci sırada yer alırken, Halkın kendisi (96 kişi; % 17,6), Sivil Toplum Kuruluşları (38 kişi, % 7,0), Vakıflar Genel Müdürlüğü (33 kişi; % 6,1), Uluslararası Örgüt ve Kuruluşlar (31 kişi; % 5,7), Üniversite ve Uygulayıcılar ise 20’şer kişi (% 3,7) olarak yer bulmaktadır. Araştırmaya katılan 4 üniversite öğrencisi bu kurumların hepsinin ortak mutabakatla hareket etmesini savunurken; 24 öğrenci ise bu soruya cevap vermemiştir.

Mevlâna’ya ve Mevlevîlik Kültürüne İlişkin Görüşlerinin Da­ğılımı

Mevlâna’ya İlişkin Görüşlerinin Dağılımı

Araştırmaya katılan üniversite öğrencileri açısından Mevlâna’ya ilişkin düşüncelerini belirlemeye yönelik yöneltilen maddelerin ne derecede önemli olduğunu tespit etmek amacıyla aritmetik ortalama ve standart sapmaları alınmıştır.

	N	Min	Max	Ort	Standart Sapma
Konya’yı Türkiye’ye tanıtmaktadır	540	1	5	4,09	1,046
Daha çok Mesnevi ile tanınmaktadır	536	1	5	4,07	,926
İslâmın hoşgörüsünü yansıtmaktadır	536	1	5	4,06	1,021
Fikirleri yüzyıllar sonra bile insanlığa yol göstermektedir	538	1	5	3,89	1,052
Farklı dil, din, mezhep ve milletler tarafından benimsenmektedir	534	1	5	3,86	1,035
Büyük bir hümanisttir	534	1	5	3,71	1,126
Farklı medeniyetleri birleştirici bir rolü vardır	539	1	5	3,70	1,079
Günümüzde yeterince anlaşılamamaktadır	537	1	5	3,55	1,052
Daha çok Semâ ile tanınmaktadır	537	1	5	3,48	1,133
Türkiye’yi dünyaya tanıtmaktadır	535	1	5	3,45	1,201
Popüler kültür tarafından sıklıkla kullanılmaktadır	536	1	5	3,40	1,167
Sosyal medyada paylaşılan sözlerinin büyük bir bölümü çarpıtılmaktadır	538	1	5	3,39	1,111
Valid N (listwise)	504

Tablo 1. Mevlâna ile İlgili Katılımcıların Düşünceleri

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ile ilgili düşüncelerini belir­lemek için yöneltilen maddelere ilişkin en yüksek ortalamayı “Kon­ya’yı Türkiye’ye tanıtmaktadır” (A.O.= 4,09) oluştururken; bunu “Daha çok Mesnevi ile tanınmaktadır” (A.O.= 4,07) ve “İslâmın hoş­görüsünü yansıtmaktadır” (A.O.= 4,06) takip etmektedir. “Türki­ye’yi dünyaya tanıtmaktadır” (A.O.= 3,45), “Popüler kültür tarafın­dan sıklıkla kullanılmaktadır” (A.O.= 3,40) ve “Sosyal medyada paylaşılan sözlerinin büyük bir bölümü çarpıtılmaktadır” (A.O.= 3,39) ise diğerlerine oranla daha düşük ortalamaya sahiptir.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ile ilgili düşüncelerini belir­lemek amacıyla 12 maddelik ölçeğin güvenilirlik düzeyi (Cronbach’s a = .855) yüksek bulunmuştur.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna’nın İslâmın hoşgörüsünü yan­sıttığını, daha çok Mesnevi ile tanındığını ve Konya’yı Türkiye’ye tanıtan bir değer olduğu görüşüne sahip oldukları belirlenmiştir.

Katılımcıların Mevlâna ile ilgili düşünceleri ile ankete katılan üniversite öğrencilerinin ikamet ettikleri şehirler arasındaki ilişkiyi belirleyebilmek için t-testi ve tek yönlü varyans analizi uygulanmış­tır.

Bağımsız örneklem t-testi sonuçları katılımcıların Konya’da ika­met edip etmeme ile Mevlâna’ya ilişkin “Konya’yı Türkiye’ye ta­nıtmaktadır” görüşlerinin puan indeksi arasında anlamlı bir ilişki­nin varlığını ortaya koymaktadır (t= ,730; sd.= 533; p< .01). Konya’da ikamet eden katılımcılar (A.O.= 4,27) Konya’da ikamet etmeyen katılımcılara (A.O.= 3,91) göre, bu maddeye daha çok katılım yö­nünde eğilim göstermektedirler.

Bağımsız örneklem t-testi sonuçları katılımcıların Konya’da ika­met edip etmeme ile Mevlâna’ya ilişkin “Türkiye’yi dünyaya tanıt­maktadır” görüşlerinin puan indeksi arasında anlamlı bir ilişkinin varlığını ortaya koymaktadır (t= 3,37; sd.= 533; p< .001). Konya’da ikamet eden katılımcılar (A.O.= 3,74) Konya’da ikamet etmeyen katılımcılara (A.O.= 3,28) göre, bu maddeye daha çok katılım yö­nünde eğilim göstermektedirler.

Bağımsız örneklem t-testi sonuçları katılımcıların Konya’da ika­met edip etmeme ile Mevlâna’ya ilişkin “Farklı medeniyetleri birleş­tirici bir rolü vardır” görüşlerinin puan indeksi arasında anlamlı bir ilişkinin varlığını ortaya koymaktadır (t=7,57; sd.= 537; p< .01). Kon­ya’da ikamet eden katılımcılar (A.O.= 3,88) Konya’da ikamet etme­yen katılımcılara (A.O.= 3,59) göre, bu maddeye daha çok katılım yönünde eğilim göstermektedirler.

Bağımsız örneklem t-testi sonuçları katılımcıların Konya’da ika­met edip etmeme ile Mevlâna’ya ilişkin “Fikirleri yüzyıllar sonra bile insanlığa yol göstermektedir” görüşlerinin puan indeksi arasın­da anlamlı bir ilişkinin varlığını ortaya koymaktadır (t=7,57; sd.= 536; p< .01). Konya’da ikamet eden katılımcılar (A.O.= 4,11) Kon­ya’da ikamet etmeyen katılımcılara (A.O.= 3,76) göre, bu maddeye daha çok katılım yönünde eğilim göstermektedirler.

Bağımsız örneklem t-testi sonuçları katılımcıların Konya’da ika­met edip etmeme ile Mevlâna’ya ilişkin “Daha çok Semâ ile tanın­maktadır” görüşlerinin puan indeksi arasında anlamlı bir ilişkinin varlığını ortaya koymaktadır (t=,89; sd.= 535; p< .001). Konya’da ikamet eden katılımcılar (A.O.= 3,71) Konya’da ikamet etmeyen katılımcılara (A.O.= 3,35) göre, bu maddeye daha çok katılım yö­nünde eğilim göstermektedirler.

Bağımsız örneklem t-testi sonuçları katılımcıların Konya’da ika­met edip etmeme ile Mevlâna’ya ilişkin “İslâmın hoşgörüsünü yan­sıtmaktadır” görüşlerinin puan indeksi arasında anlamlı bir ilişkinin varlığını ortaya koymaktadır (t=,98; sd.= 534; p< .05). Konya’da ika­met eden katılımcılar (A.O.= 4,18) Konya’da ikamet etmeyen katı­lımcılara (A.O.= 3,99) göre, bu maddeye daha çok katılım yönünde eğilim göstermektedirler.

Bulgulardan hareketle Konya’da ikamet eden üniversite öğrenci­leri, farklı şehirlerden Konya’ya yüksek öğrenim amacıyla gelen öğrencilere nazaran Mevlâna ile ilgili görüşlere daha fazla katılım gösterdikleri belirlenmiştir.

Mevlevîlik Kültürüne İlişkin Görüşlerinin Dağılımı

Araştırmaya katılan üniversite öğrencileri açısından Mevlevîlik kültürüne ilişkin düşüncelerini belirlemeye yönelik yöneltilen mad­delerin ne derecede önemli olduğunu tespit etmek amacıyla aritme­tik ortalama ve standart sapmaları alınmıştır.

	N	Min	Mak	Ort	Standart Sapma
Semazen kıyafetlerinin kendine has anlamları bulunmaktadır	541	1	5	3,88	,979
Mevlevilik ve Semâ Âyini Konya ile sınırlandırılmamalıdır	539	1	5	3,45	1,117
Mevlâna adının ticari işletmelere verilmesi yanlıştır	541	1	5	3,39	1,196
Mevlevilik kültürü aslına uygun olarak yaşatılmaktadır.	539	1	5	3,32	1,046
Semâ en önemli ritüelidir	538	1	5	3,27	1,099
Semâ Âyini Mevlevihane veya hususi mekânlar dışında da yapılabilir.	539	1	5	3,27	1,067
Semâ Âyîninin uygun olmayan mekânlarda icrasına cezai yaptırım uygulanmalıdır	537	1	5	3,18	1,237
Mevleviliğin temel ritüelleri yanlış uygulanmaktadır	539	1	5	3,14	,886
Semâ Âyîninin düğün, kongre ve açılış gibi etkinliklerde yapılması uygundur	535	1	5	2,91	1,248
Valid N (listwise)	526

Tablo 2. Mevlevîlik Kültürü ile İlgili Katılımcıların Düşünceleri

Üniversite öğrencilerinin Mevlevîlik kültürü ile ilgili düşüncele­rini belirlemek için yöneltilen maddelere ilişkin en yüksek ortala­mayı “Semazen kıyafetlerinin kendine has anlamları bulunmakta­dır” (A.O.= 3,88) oluştururken; bunu “Mevlevilik ve Semâ Âyini Konya ile sınırlandırılmamalıdır” (A.O.= 3,45) ve “Mevlâna adının ticari işletmelere verilmesi yanlıştır” (A.O.= 3,39) takip etmektedir. “Semâ Âyîninin uygun olmayan mekânlarda icrasına cezai yaptırım uygulanmalıdır” (A.O.= 3,18), “Mevleviliğin temel ritüelleri yanlış uygulanmaktadır” (A.O.= 3,14) ve “Semâ Âyîninin düğün, kongre ve açılış gibi etkinliklerde yapılması uygundur” (A.O.= 2,91) ise diğerlerine oranla daha düşük ortalamaya sahiptir.

Üniversite öğrencilerinin Mevlevîlik kültürü ile ilgili düşüncele­rini belirlemek amacıyla 12 maddelik ölçeğin güvenilirlik düzeyi (Cronbach’s α = .786) yüksek bulunmuştur.

Üniversite öğrencilerinin Mevlevîlik kültürüne ilişkin, semazen kıyafetlerinin kendine has anlamları olduğunu, Mevlevîlik ve Semâ Âyini’nin Konya ile sınırlandırılmaması gerektiği ve Mevlâna adı­nın ticari işletmelere verilmesinin yanlışlığına vurgu yaptıkları gö­rülmektedir. Buradan hareketle Mevlevîlik kültürünün kendine özgü birtakım özellikleri olduğuna yönelik yapılan değerlendirme ile birlikte Mevlevîlik ve Semâ Âyini’nin evrenselliğine de işaret edilmektedir. Popüler kültür unsuru olarak Mevlâna isminin ticari işletmelere verilmesine yönelik eleştirileri de önemli bir bulgu ola­rak dikkat çekmektedir.

Bağımsız örneklem t-testi sonuçları katılımcıların Konya’da ika­met edip etmeme ile Mevlâna’ya ilişkin “Semâ en önemli ritüeldir” görüşlerinin puan indeksi arasında anlamlı bir ilişkinin varlığını ortaya koymaktadır (t=,009; sd.= 536; p< .01). Konya’da ikamet eden katılımcılar (A.O.= 3,47) Konya’da ikamet etmeyen katılımcılara (A.O.= 3,15) göre, bu maddeye daha çok katılım yönünde eğilim göstermektedirler.

Semâ Âyini’nin Mevlevîlik kültürüne ilişkin çok önemli bir ritüel olduğuna Konya’da ikamet eden üniversite öğrencilerinin eğitim amacıyla Konya’ya gelen öğrencilere nazaran daha fazla katılım sağladıkları görülmektedir.

Katılımcıların Mevlâna ile İlgili Düşüncelerinin Farklı Değiş­kenlere Göre Dağılımları

Konya’da İkamet Edilen Yıla Göre Dağılım

Üniversite öğrencilerinin Konya’da ikamet ettikleri süre ile Mevlâna ile ilgili düşünceleri arasında anlamlı bir farklılığın olup olmadığını belirlemek amacıyla tek yönlü varyans analizi uygulan­mıştır.

Üniversite öğrencilerinin Konya’da ikamet ettikleri süre ile “Gü­nümüzde yeterince anlaşılamamaktadır” düşüncesine katılan öğ­renciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=2,89; sd.=3; p< .05). Konya’da 5 yıl ve üzeri ikamet eden üniversite öğren­cileri (A.O.=3, 43), 1 yıldan az Konya’da ikamet eden öğrencilere (A.O.= 3,39) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Günümüzde yeterin­ce anlaşılamamaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadır­lar.

Üniversite öğrencilerinin Konya’da ikamet ettikleri süre ile “Türkiye’yi dünyaya tanıtmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=4,70; sd.=3; p< .01). Konya’da 5 yıl ve üzeri ikamet eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 60), 1 yıldan az Konya’da ikamet eden öğrencilere (A.O.= 2,95) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Türkiye’yi dünyaya tanıt­maktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Bulgular değerlendirildiğinde üniversite öğrencilerinin Kon­ya’da ikamet ettikleri yıl arttıkça Mevlâna ile ilgili hususlarda 1 yıldan az süreyle Konya’da yer alan öğrencilere nazaran daha du­yarlı bir noktaya geldikleri söylenebilir.

Mevlâna ve Mevlevîlik Kültürü ile İlgili Bilgi Düzeyine Göre Dağılım

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile Mevlâna ile ilgili düşünceleri arasında anlamlı bir farklılığın olup olmadığını belirlemek amacıyla tek yönlü varyans analizi uygulanmıştır.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Konya’yı Türkiye’ye tanıtmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=3,65; sd.=3; p< .05). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili az bilgi sahibi olmadığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 72), hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3,79) naza­ran Mevlâna ile ilgili olarak “Konya’yı Türkiye’ye tanıtmaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Türkiye’yi dünyaya tanıtmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=4,09; sd.=3; p< .01). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili çok bilgi sahibi (A.O.=3, 89) ve biraz bilgi sahibi (A.O.=3,49) olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri, hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3,46) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Tür­kiye’yi dünyaya tanıtmaktadır” maddesine daha çok katılım sağla­maktadırlar. Buradan hareketle Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile bilgi düzeyi arttıkça Türkiye’yi dünyaya tanıttığına ilişkin görüşe de katılım artmaktadır.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Farklı medeniyetleri birleştirici bir rolü vardır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tes­pit edilmiştir (F=6,29; sd.=3; p< .001). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili çok bilgi sahibi olduğunu (A.O.=3, 96), biraz bilgi sahibi olduğunu (A.O.=3, 80), az bilgi sahibi olduğunu ifade eden üniversi­te öğrencileri (A.O.=3, 72), hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 21) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Farklı medeniyetleri birleştirici bir rolü vardır” maddesine daha fazla katı­lım sağlamaktadırlar. Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile bilgi düzeyi arttıkça farklı medeniyetleri birleştiri­ci gücüne ilişkin görüşe daha fazla katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Fikirleri yüzyıllar sonra bile insanlığa yol göster­mektedir” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir fark­lılaşma tespit edilmiştir (F=11,19; sd.=3; p< .001). Mevlâna ve Mev­levîlik kültürü ile ilgili çok bilgi sahibi olduğunu (A.O.=4, 11), biraz bilgi sahibi olduğunu (A.O.=4, 06), az bilgi sahibi olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 88), hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 21) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Fikirleri yüzyıllar sonra bile insanlığa yol göstermektedir” madde­sine daha fazla katılım sağlamaktadırlar. Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile bilgi düzeyi arttıkça fikirleri yüz­yıllar sonra bile insanlığa yol göstermektedir görüşüne daha fazla katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Daha çok Semâ ile tanınmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=3,55; sd.=3; p< . 05). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili az bilgi sahibi olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 59), hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 10) naza­ran Mevlâna ile ilgili olarak “Daha çok Semâ ile tanınmaktadır” maddesine daha fazla katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “İslamın hoşgörüsünü yansıtmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=4, 66; sd.=3; p< .01). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili biraz bilgi sahibi olduğunu (A.O.=4, 15), az bilgi sahibi olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 10), hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 66) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “İslamın hoşgörüsünü yansıtmaktadır” maddesine daha fazla katı­lım sağlamaktadır.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Büyük bir hümanisttir” düşüncesine katılan öğren­ciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=8,17; sd.=3; p< .001). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili çok bilgi sahibi olduğunu (A.O.=3, 89), biraz bilgi sahibi olduğunu (A.O.=3, 77) ve az bilgi sahibi olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 83), hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 11) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Büyük bir hümanisttir” maddesi­ne daha fazla katılım sağlamaktadır. Mevlâna ve Mevlevîlikle ilgili bilgi düzeyi arttıkça Mevlâna’nın büyük bir hümanist olduğuna ilişkin görüşe de katılım daha da artmaktadır.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Farklı dil, din, mezhep ve milletler tarafından be­nimsenmektedir” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=8,25; sd.=3; p< .001). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili çok bilgi sahibi olduğunu (A.O.=4, 07), biraz bilgi sahibi olduğunu (A.O.=3, 98) ve az bilgi sahibi olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 86), hiç bilgi sahibi olma­dığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 32) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Farklı dil, din, mezhep ve milletler tarafından benimsen­mektedir” maddesine daha fazla katılım sağlamaktadır. Mevlâna ve Mevlevîlikle ilgili bilgi düzeyi arttıkça Farklı dil, din, mezhep ve milletler tarafından benimsenmektedir görüşüne de katılım daha da artmaktadır.

Mevlâna Müzesini Ziyaret Etme Sıklığına Göre Dağılım

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile Mevlâna ile ilgili düşünceleri arasında anlamlı bir farklılığın olup olmadığını belirlemek amacıyla tek yönlü varyans analizi uygulan­mıştır.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “Günümüzde yeterince anlaşılamamaktadır” düşüncesine katı­lan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=2,96; sd.=4; p< .05). Mevlâna müzesini iki kez ziyaret ettiğini ifa­de eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 75), üç kez ziyaret ettiğini ifade eden öğrencilere (A.O.= 3,63) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Günümüzde yeterince anlaşılamamaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “Farklı medeniyetleri birleştirici bir rolü vardır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=3, 73; sd.=4; p< .01). Mevlâna müzesini bir kez ziyaret ettiğini (A.O.=3, 72), iki kez ziyaret ettiğini (A.O.=3, 85), üçten fazla ziyaret ettiğini ifade eden öğrenciler (A.O.= 3,78), hiç ziyaret etmediğini ifade eden üniversite öğrencilerine (A.O.=3, 25) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Farklı medeniyetleri birleştirici bir rolü vardır” mad­desine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “Fikirleri yüzyıllar sonra bile insanlığa yol göstermektedir” dü­şüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=2, 76; sd.=4; p< .05). Mevlâna müzesini iki kez ziyaret ettiğini (A.O.=4, 02) ve üçten fazla ziyaret ettiğini ifade eden öğren­ciler (A.O.= 3, 94), hiç ziyaret etmediğini ifade eden üniversite öğ­rencilerine (A.O.=3, 49) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Fikirleri yüzyıllar sonra bile insanlığa yol göstermektedir” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “Daha çok Semâ ile tanınmaktadır” düşüncesine katılan öğrenci­ler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=3, 03; sd.=4; p< .05). Mevlâna müzesini iki kez ziyaret ettiğini ifade eden öğrenci­ler (A.O.=3, 71), hiç ziyaret etmediğini ifade eden üniversite öğrenci­lerine (A.O.=3, 12) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Daha çok Semâ ile tanınmaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “İslâmın hoşgörüsünü yansıtmaktadır” düşüncesine katılan öğ­renciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=6, 30; sd.=4; p< .001). Mevlâna müzesini bir kez ziyaret ettiğini (A.O.= 4,11) iki kez ziyaret ettiğini (A.O.= 4, 20) ve üçten fazla ziyaret ettiğini ifade eden öğrenciler (A.O.=4, 19), hiç ziyaret etmediğini ifade eden üniversite öğrencilerine (A.O.=3, 50) nazaran Mevlâna ile ilgili ola­rak “İslâmın hoşgörüsünü yansıtmaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “Büyük bir hümanisttir” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=2, 80; sd.=4; p< .05). Mevlâna müzesini iki kez ziyaret ettiğini ifade eden öğrenciler (A.O.=3, 94), hiç ziyaret etmediğini ifade eden üniversite öğrencile­rine (A.O.=3, 37) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Büyük bir hüma­nisttir” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “Sosyal medyada paylaşılan sözlerinin büyük bir bölümü çarpı- tılmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=3, 73; sd.=4; p< .01). Mevlâna müze­sini iki kez ziyaret ettiğini ifade eden öğrenciler (A.O.=3, 66), üçten fazla ziyaret ettiğini ifade eden üniversite öğrencilerine (A.O.=3, 21) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Sosyal medyada paylaşılan sözle­rinin büyük bir bölümü çarpıtılmaktadır” maddesine daha çok katı­lım sağlamaktadırlar.

Bulgulardan hareketle, Mevlâna müzesini en az bir kez ve/veya daha fazla ziyaret eden üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini hiç ziyaret etmeyen katılımcılara nazaran Mevlâna ile ilgili düşünce­lere daha fazla katılım gösterdikleri belirlenmiştir. Bu durum, Mevlâna konusunda müzeyi ziyaret ederek bilgi sahibi olan üniver­site öğrencilerinin duyarlılığını göstermesi bakımından önem taşı­maktadır.

Semâ Âyini’ne Katılımlarına Göre Dağılım

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile Mevlâna ile ilgili düşünceleri arasında anlamlı bir farklılığın olup olmadığını belirlemek amacıyla tek yönlü varyans analizi uygulanmıştır.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Günü­müzde yeterince anlaşılamamaktadır” düşüncesine katılan öğrenci­ler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=7, 79; sd.=4; p< .001). Semâ Âyini’ne bir kez (A.O.= 3, 83) ve iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 05), hiç katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 40) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Gü­nümüzde yeterince anlaşılamamaktadır” maddesine daha çok katı­lım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Konya’yı Türkiye’ye tanıtmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=5, 01; sd.=4; p< .01). Semâ Âyini’ne üçten fazla katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri

(A.O.=4, 71), üç kez katıldığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 57) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Konya’yı Türkiye’ye tanıtmakta­dır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Türki­ye’yi dünyaya tanıtmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler ara­sında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=7, 76; sd.=4; p< .001). Semâ Âyini’ne bir kez katıldığını (A.O.= 3, 77), iki kez katıldı­ğını (A.O.= 3, 86) ve üçten fazla katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 31), hiç Semâ Âyini’ne katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 25) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Türki­ye’yi dünyaya tanıtmaktadır” maddesine daha çok katılım sağla­maktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Farklı medeniyetleri birleştirici bir rolü vardır” düşüncesine katılan öğren­ciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=6, 76; sd.=4; p< .001). Semâ Âyini’ne iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 21), hiç Semâ Âyini’ne katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 56) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Farklı medeniyetleri birleştirici bir rolü vardır” maddesine daha çok katı­lım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Fikirleri yüzyıllar sonra bile insanlığa yol göstermektedir” düşüncesine katı­lan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=6, 37; sd.=4; p< .001). Semâ Âyini’ne bir kez (A.O.=4, 13), ve iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 31), hiç Semâ Âyini’ne katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 79) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Fikirleri yüzyıllar sonra bile insanlığa yol göstermektedir” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Daha çok Semâ ile tanınmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=7, 26; sd.=4; p< .001). Semâ Âyini’ne bir kez (A.O.=3, 72), ve iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 05), hiç Semâ Âyini’ne katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 32) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Daha çok Semâ ile tanınmaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Büyük bir hümanisttir” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=3, 15; sd.=4; p< .05). Semâ Âyini’ne iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 11), hiç Semâ Âyini’ne katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 61) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Büyük bir hümanisttir” maddesi­ne daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Farklı dil, din, mezhep ve milletler tarafından benimsenmektedir” düşün­cesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=5, 23; sd.=4; p< .001). Semâ Âyini’ne iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 36), hiç Semâ Âyini’ne katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 74) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Farklı dil, din, mezhep ve milletler tarafından be­nimsenmektedir” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Popüler kültür tarafından sıklıkla kullanılmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=8, 48; sd.=4; p< .001). Semâ Âyini’ne iki kez (A.O.= 4,00) ve üç kez katıldı­ğını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 91), hiç Semâ Âyini’ne katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 21) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Popüler kültür tarafından sıklıkla kullanılmaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Sosyal medyada paylaşılan sözlerinin büyük bir bölümü çarpıtılmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tes­pit edilmiştir (F=4, 24; sd.=4; p< .01). Semâ Âyini’ne iki kez katıldığı­nı ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 79), hiç Semâ Âyini’ne katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 26) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Sosyal medyada paylaşılan sözlerinin büyük bir bölümü çarpıtılmaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamakta­dırlar.

Araştırma sonucunda Semâ Âyini’ne en az bir kez ve daha fazla katılım sağlayan üniversite öğrencilerinin hiç katılım sağlamayan öğrencilere nazaran Mevlâna ile ilgili düşüncelere daha fazla katılım sağladıkları görülmektedir. Bu durum, Mevlevîlik kültürünün en temel unsurlarından biri olan Semâ Âyini’nin Mevlâna ile ilgili dü­şüncelerin şekillenmesine de katkı sağladığı ifade edilebilir.

Katılımcıların Mevlevîlik Kültürüyle İlgili Düşüncelerinin Farklı Değişkenlere Göre Dağılımı

Konya’da İkamet Edilen Yıla Göre Dağılımı

Üniversite öğrencilerinin Konya’da ikamet ettikleri süre ile Mev­levîlik kültürü ile ilgili düşünceleri arasında anlamlı bir farklılığın olup olmadığını belirlemek amacıyla tek yönlü varyans analizi uy­gulanmıştır.

Üniversite öğrencilerinin Konya’da ikamet ettikleri süre ile “Semâ Âyini Mevlevihane veya hususi mekânlar dışında da yapıla­bilir.” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaş­ma tespit edilmiştir (F=4,94; sd.=3; p< .01). Konya’da 3-4 yıl (A.O.= 3, 35) ve 5 yıl ve üzeri ikamet eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 35), 1 yıldan az Konya’da ikamet eden öğrencilere (A.O.= 2,80) nazaran Mevlevîlik kültürü ile ilgili olarak “Semâ Âyini Mevlevihane veya hususi mekânlar dışında da yapılabilir.” maddesine daha çok katı­lım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Konya’da ikamet ettikleri süre ile “Semâ Âyini Mevlevihane veya hususi mekânlar dışında da yapıla­bilir.” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaş­ma tespit edilmiştir (F=3, 64; sd.=3; p< .05). Konya’da 1-2 yıl (A.O.= 3, 39) ve 3-4 yıldır ikamet eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 45), 1 yıldan az Konya’da ikamet eden öğrencilere (A.O.= 2,95) nazaran Mevlevîlik kültürü ile ilgili olarak “Mevlevilik kültürü aslına uygun olarak yaşatılmaktadır.” maddesine daha çok katılım sağlamakta­dırlar.

Mevlâna ve Mevlevîlik Kültürü ile İlgili Bilgi Düzeyine Göre Dağılım

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile Mevlevîlik kültürüne yönelik düşünceleri arasında anlamlı bir farklılığın olup olmadığını belirlemek amacıyla tek yön­lü varyans analizi uygulanmıştır.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Semâ en önemli ritüelidir” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=4,68; sd.=3; p< .01). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili çok bilgi sahi­bi olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 86), az bilgi sahibi (A.O.= 3,27), biraz bilgi sahibi (A.O.= 3,29) ve hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 2,96) nazaran Mevlevîlik kültürü ile ilgili olarak “Semâ en önemli ritüelidir” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Semazen kıyafetlerinin kendine has anlamları bu­lunmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=6,25; sd.=3; p< .001). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili çok bilgi sahibi (A.O.=4, 21), biraz bilgi sahibi (A.O.= 3,29) ve az bilgi sahibi (A.O.= 3,27) olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri, hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 2,96) nazaran Mevlevîlik kültürü ile ilgili olarak “Semazen kıyafetlerinin kendine has anlamları bulunmaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar. Buradan hareketle Mevlevîlik kültürü hakkında bilgi sahibi olundukça kültürün temel unsurlarına yönelik katılım düzeyi de artış göstermektedir.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Semâ Âyîninin düğün, kongre ve açılış gibi etkin­liklerde yapılması uygundur” düşüncesine katılan öğrenciler ara­sında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=3,73; sd.=3; p< .05). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili az bilgi sahibi (A.O.=3,15) olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri, biraz bilgi sahibi oldu­ğunu ifade eden öğrencilere (A.O.= 2,81) nazaran Mevlevîlik kültürü ile ilgili olarak “Semâ Âyîninin düğün, kongre ve açılış gibi etkinlik­lerde yapılması uygundur” maddesine daha çok katılım sağlamak­tadırlar. Buradan hareketle Mevlevîlik kültürü hakkında bilgi sahibi olma düzeyi azaldıkça Semâ Âyîninin kendi ritüellerinden koparıla­rak farklı amaçlarla icrasına olumlu bakıldığı gözlemlenmektedir. Bu konularda bilgilendirme ve bilinçlendirmenin ne kadar önemli olduğunu vurgulaması bakımından kayda değer bir bulgudur.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Semâ Âyîninin uygun olmayan mekânlarda icrası­na cezai yaptırım uygulanmalıdır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=2,74; sd.=3; p< .05). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili az bilgi sahibi (A.O.=3,33) olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri, hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 2, 87) nazaran Mev­levîlik kültürü ile ilgili olarak “Semâ Âyîninin uygun olmayan mekânlarda icrasına cezai yaptırım uygulanmalıdır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar. Buradan hareketle Mevlevîlik kültürü hakkında bilgi sahibi olma düzeyi arttıkça Semâ Âyîninin kendi ritüellerine uygun icrasına yönelik duyarlılığın da arttığı söy­lenebilir.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili bilgi düzeyi ile “Mevlevilik kültürü aslına uygun olarak yaşatılmak­tadır.” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklı­laşma tespit edilmiştir (F=4,25; sd.=3; p< .01). Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ilgili az bilgi sahibi (A.O.=3,53) olduğunu ifade eden üniversite öğrencileri, hiç bilgi sahibi olmadığını ifade eden öğrenci­lere (A.O.= 3, 08) nazaran Mevlevîlik kültürü ile ilgili olarak “Mev­levilik kültürü aslına uygun olarak yaşatılmaktadır.” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Mevlâna Müzesini Ziyaret Etme Sıklığına Göre Dağılım

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile Mevlâna ile ilgili Mevlevîlik kültürüne yönelik düşünceleri ara­sında anlamlı bir farklılığın olup olmadığını belirlemek amacıyla tek yönlü varyans analizi uygulanmıştır.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “Semazen kıyafetlerinin kendine has anlamları bulunmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tes­pit edilmiştir (F=2,96; sd.=4; p< .05). Mevlâna müzesini üçten fazla ziyaret ettiğini ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 03), hiç ziyaret etmediğini ifade eden öğrencilere (A.O.= 3,54) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Semazen kıyafetlerinin kendine has anlam­ları bulunmaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “Mevleviliğin temel ritüelleri yanlış uygulanmaktadır” düşünce­sine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edil­miştir (F=2,93; sd.=4; p< .05). Mevlâna müzesini iki kez ziyaret etti­ğini ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 35), hiç ziyaret etme­diğini ifade eden öğrencilere (A.O.= 2,93) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Mevleviliğin temel ritüelleri yanlış uygulanmaktadır” mad­desine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “Semâ Âyîninin düğün, kongre ve açılış gibi etkinliklerde yapıl­ması uygundur” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=3,01; sd.=4; p< .05). Mevlâna müzesi­ni bir kez ziyaret ettiğini ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 10), üçten fazla ziyaret ettiğini ifade eden öğrencilere (A.O.= 2,69) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Semâ Âyîninin düğün, kongre ve açılış gibi etkinliklerde yapılması uygundur” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna müzesini ziyaret etme sıklığı ile “Semâ Âyîninin uygun olmayan mekânlarda icrasına cezai yaptı­rım uygulanmalıdır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında an­lamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=2,92; sd.=4; p< .05). Mevlâna müzesini iki kez ziyaret ettiğini ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3,49), hiç ziyaret etmediğini ifade eden öğrencilere (A.O.= 2,92) nazaran Mevlâna ile ilgili olarak “Semâ Âyîninin uygun olma­yan mekânlarda icrasına cezai yaptırım uygulanmalıdır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin müze ziyaretlerinin hem Mevlevîlik kültürüne ilişkin temel unsurlar hakkında bilgi edinme hem de bu konularda hassasiyetin oluşmasında önemli bir faktör olduğu gö­rülmektedir. Müze içerisinde yer alan bilgilendirme levhaları ve zaman zaman rehberler ile ilgili görevlilerin bu konuda sunduğu bilgilerin katılımcıların bu kültürle ilgili temel ritüeller konusunda bilgi edinmelerine ve gerekli hassasiyeti taşımalarına katkı sağladığı söylenebilir.

Semâ Âyini’ne Katılımlarına Göre Dağılım

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile Mev­levîlik kültürüne yönelik düşünceleri arasında anlamlı bir farklılığın olup olmadığını belirlemek amacıyla tek yönlü varyans analizi uy­gulanmıştır.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Semâ en önemli ritüelidir” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=10, 32; sd.=4; p< .001). Semâ Âyi- ni’ne bir kez (A.O.= 3, 48) ve iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3, 91), hiç katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 07) nazaran Mevlevîlik kültürüyle ilgili olarak “Semâ en önemli ritüelidir” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar. Semâ Âyini’ne katılımcıların bir kez bile katılmış olması bu ritüele ilişkin hassasiyetlerinin oluşmasında rol oynamaktadır.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Semazen kıyafetlerinin kendine has anlamları bulunmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=3, 93; sd.=4; p< .01). Semâ Âyini’ne iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=4, 26), hiç katılmadığını ifade eden öğ­rencilere (A.O.= 3, 82) nazaran Mevlevîlik kültürüyle ilgili olarak “Semazen kıyafetlerinin kendine has anlamları bulunmaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Mevlevi­liğin temel ritüelleri yanlış uygulanmaktadır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=5, 80; sd.=4; p< .001). Semâ Âyini’ne iki kez katıldığını ifade eden üniversi­te öğrencileri (A.O.=3, 59), hiç katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3, 02) nazaran Mevlevîlik kültürüyle ilgili olarak “Mevlevili­ğin temel ritüelleri yanlış uygulanmaktadır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Mevlevi­lik ve Semâ Âyini Konya ile sınırlandırılmamalıdır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=5, 11; sd.=4; p< .001). Semâ Âyini’ne bir kez (A.O.= 3,68) ve iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3,91), hiç katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3,30) nazaran Mevlevîlik kültürüyle ilgili olarak “Mevlevilik ve Semâ Âyini Konya ile sınır- landırılmamalıdır” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Semâ Âyini Mevlevihane veya hususi mekânlar dışında da yapılabilir.” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tes­pit edilmiştir (F=5, 01; sd.=4; p< .01). Semâ Âyini’ne iki kez katıldığı­nı ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3,81), hiç katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3,17) nazaran Mevlevîlik kültürüyle ilgili olarak “Semâ Âyini Mevlevihane veya hususi mekânlar dışın­da da yapılabilir.” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Semâ Âyini’nin uygun olmayan mekânlarda icrasına cezai yaptırım uygu­lanmalıdır” düşüncesine katılan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=4,42; sd.=4; p< .01). Semâ Âyini’ne iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3,75), hiç katılmadığını ifade eden öğrencilere (A.O.= 3,10) nazaran Mevlevîlik kültürüyle ilgili olarak “Semâ Âyini’nin uygun olmayan mekânlar­da icrasına cezai yaptırım uygulanmalıdır.” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar. Semâ Âyini’ne katılım sağlayan üniversite öğrencilerinin uygun olmayan mekanlarda bu ritüelin gerçekleşti­rilmesi halinde cezai yaptırımların uygulanmasına katılım düzeyi­nin yüksek oluşu dikkat çekicidir.

Üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımları ile “Mevlevi­lik kültürü aslına uygun olarak yaşatılmaktadır.” düşüncesine katı­lan öğrenciler arasında anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir (F=4,76; sd.=4; p< .01). Semâ Âyini’ne iki kez katıldığını ifade eden üniversite öğrencileri (A.O.=3,72), hiç katılmadığını ifade eden öğ­rencilere (A.O.= 3,19) nazaran Mevlevîlik kültürüyle ilgili olarak “Semâ Âyini’nin uygun olmayan mekânlarda icrasına cezai yaptı­rım uygulanmalıdır.” maddesine daha çok katılım sağlamaktadırlar.

Analizler sonrasında elde edilen bulgulara bakıldığında, Semâ Âyini’ne iki kez katılım sağlayan üniversite öğrencilerinin hiç katı­lım sağlamayanlara nazaran Semâ’ın en önemli ritüel olduğunu düşündükleri, semazen kıyafetlerinin kendine has anlamları oldu­ğuna inandıkları, Mevleviliğin temel ritüelleri yanlış uygulandığını düşündükleri, Mevlevilik ve Semâ Âyini Konya ile sınırlandırılma- ması gerektiği, Semâ Âyini’nin uygun olmayan mekânlarda icrasına cezai yaptırım uygulanmasına ve Mevlevilik kültürü aslına uygun olarak yaşatıldığına, âyine hiç katılmadığını ifade eden öğrencilere nazaran daha fazla önem atfettikleri görülmektedir.

Sonuç

Mevlâna ve Mevlevîlik alanında yapılan inceleme ve araştırma­ların çoğuna bakıldığında benzer sonuçlarla karşılaşıldığı ve bütü­nüyle olumlu neticelerin alınmadığı aşikardır. Dolayısıyla her dö­nemde ve her mekânda belli bir konu hakkında yapılan araştırmada tümüyle olumlu tenkit, kesin bilgi veya yapıcı fikirlerin çıkması gibi bir temel kaygı bulunmamalıdır. Günümüzde artan teknolojik ge­lişmeler ve bilhassa gençlerin önünde hazır ve tüketim durumunda bulunan sosyal medya gibi unsurlarla beraber artık bilgi, insan bey­ninde sadece gözle görüldüğü veya okunduğu zamanla kısıtlı kalır hâle gelmiştir. Yani zamanımızda, insanların artık bilgiye her yerde ve her zaman rahatça erişebilmesi gibi esasında olumlu olan birçok gelişmeye rağmen insan nezdinde bilginin kıymetinin kalmadığı bir dönem yaşanmaktadır. Böyle bir zamanda özellikle genç neslin dimağına, kültür ve medeniyetimiz için önemli olan şahsiyetlerle ilgili müsbet bilgileri yerleştirmek de oldukça güç olmaktadır.

Çağımızda kültür turizmi veya yakın geçmişte yeni bir kavram olarak karşımıza çıkan inanç turizmi tüm dünyada kendinden söz ettirir duruma gelmiştir. Bilginin çokluğu veya kolay erişilebilmesi, dünyanın bir köy hâline dönüşmesi, mekânsal ulaşım ve erişimin kolaylığı gibi pek çok güncel unsur, insanlardaki merak duygusunu da paralel şekilde artırmış ve insanların sürekli hareket hâlinde olmasına, yeni bilgilerle kuşatılmasına vesile olmuştur.

Kültür ve medeniyet takibi açısından bakıldığında Türkiye bir yana dünyada da ziyaret edilme açısından ilk sıralarda yer alan Mevlâna Müzesi de kültür ve inanç turizmi açısından önemli bir noktadadır. Mevlâna’nın fikirlerinin tüm insanlığı kuşatması ve insanlara bu düşüncelerin daha makul gelmesi gibi fikrî nedenlerle; kabrinin müze içerisinde bulunması ve mevcut yapılardan farklı bir türbesinin bulunması, semazenlerin Semâ anındaki hâlleri gibi bazı görsel nedenlerden dolayı asırlardır Mevlâna ve Mevlevîlik kültü­rünün katlanarak tanınır ve ilgi duyulur hâle geldiği görülmektedir. Amerika’dan Japonya’ya; Orta Asya’dan Balkanlar’a kadar dünya­nın dört bir yanında güncelliğini koruyan bu kültür ve şahsiyetin en güzel ve en doğru şekilde tanıtılması da bir o kadar önemlidir.

Konya ve Türkiye turizmine daha fazla katkı sunmak, daha etkili şekilde hizmet verir duruma gelmek ve bu tür mekânların daha aktif ve insanların yararına olacak şekilde donatılmasını sağlamak adına bu konumları ziyaret edenlerin veya civarında bulunanların görüş ve düşüncelerine başvurmak önemlidir. Bu doğrultuda atıla­cak adımlara katkı sunması adına Konya’da bulunan en köklü üni­versite olan Selçuk Üniversitesi’ndeki öğrenciler üzerinde yapılan bu alan araştırmasının da özellikle genç neslin Mevlâna algısını gösteren çıktılar olması hasebiyle önemli olduğunu tekrar belirtmek isteriz.

19 farklı fakülte üzerinde yapılan anketten çıkan neticeye göre; katılımcıların Mevlâna’nın şahsına yönelik verilen bilgilerde, Kon­ya’yı dünyaya tanıtan unsurun Mevlâna olduğu bilgisi yüksek çı­karken, Mevlâna’nın Mesnevî isimli eseriyle tanındığı ve İslam’ın hoşgörüsünü yansıttığı gibi bilgiler en yüksek değerlerle ön plana çıkmıştır.

Ayrıca Mevlâna ile ilgili olarak sunulan maddelere Konya’da ikamet eden öğrencilerin daha fazla katılım sağladığı belirlenmiştir.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik kültürü ile ala­kalı olarak bilgi düzeyleri üzerinden, sunulan maddelere karşı ver­dikleri bilgilerde doğru orantının olduğu gözlemlenmiştir. Dolayı­sıyla öğrencilerin bilgi düzeyleri arttıkça sunulan maddelere de katılımları artmaktadır.

Yine benzer şekilde ankette Mevlevîlik kültürüne ilişkin sunulan bilgilerde Mevlevîlik kültürü hakkındaki en yüksek değeri, “Semazen kıyafetlerinin kendine has anlamları bulunmaktadır” ibaresi almaktadır. “Mevlevîlik ve Semâ Âyini Konya ile sınırlandırılma- malıdır” ile “Mevlâna adının ticari işletmelere verilmesi yanlıştır” maddeleri sonraki en yüksek değerler arasındadır.

Bununla beraber Mevlevîlik kültürü ile ilgili olarak Semâ Âyini’ne ait maddelere Konya’da ikamet eden öğrencilerin daha fazla katıldığı da araştırmadan çıkan sonuçlar arasındadır.

Öte yandan Mevlâna ve Mevlevîlik ile ilgili bilgilerde üniversite öğrencilerinin Konya’da ikamet ettikleri yıl üzerinden doğru orantı­nın olduğu da söylenebilir. Yani Konya’da daha uzun ikamet eden öğrencinin bir yıl veya bir yıldan daha az ikamet eden öğrenciye göre bu konularda daha duyarlı olduğu belirlenmiştir.

Üniversite öğrencilerinin Mevlâna Müzesi’ni ziyaret etme sıklığı ile alakalı olarak sunulan maddelere karşı verilen bilgilerde doğru orantının olduğu gözlemlenmiştir. Dolayısıyla öğrencilerin ziyaret sayıları arttıkça sunulan maddelere de katılımları artmaktadır.

Yine üniversite öğrencilerinin Semâ Âyini’ne katılımlarına göre incelemelerde, âyine en az bir veya daha fazla katılan öğrencilerin hiç katılmayanlara göre araştırmadaki düşüncelere daha fazla katı­lım sağladığı görülmüştür.

Bir diğer dikkat çeken unsur ise araştırmaya katılan öğrencilerin büyük çoğunluğunun Mevlâna Müze’sini en az bir kere ziyaret et­mesine karşın yarısından fazlasının Semâ Âyini’ne hiç katılmamış olmasıdır.

Buraya kadar verilen bilgilerden hareketle söylemek gerekirse; üniversite öğrencilerinin Mevlâna ve Mevlevîlik ile ilgili bilgilerinin artırılması ve algılarının olumlu yönde ilerletilebilmesi için bu tür araştırmaların fazlalaştırılması gerekmektedir. Ayrıca yapılan bu incelemeler üzerinden doğru tespitler yapılarak şehirlere mâl edil­miş şahsiyetlerin tanınırlığı için seçmeli dersler, özel geziler, semi­nerler, yetkili kişilerce belli dönemlerde sunumlar yapılmasının daha uygun olacağı kanaatindeyiz.

Kaynakça

Ahmed Eflâkî, Âriflerin Menkıbeleri, I-II, çev. Tahsin Yazıcı, İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2001.

Akın, Fehamet. Sosyal Bilimlerde İstatistik. Bursa: Ekin Kitabevi, 2002.

Arslan, Gülsüm Rüveyda. Günümüzde Mevlânâ Algısı. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.

Çiftçi, Musa. “Bir Grup Üniversite Öğrencisinin Mevlâna’yı Tanıma Düzey­leri ve Mevlâna Hakkındaki Görüşleri”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 73 (2015), 203-220.

Çil, Burhan. İstatistik, Ankara: Detay Yayıncılık. 2005.

Erdoğan, İrfan. Pozitivist Metodoloji – Bilimsel Araştırma Tasarımı İstatistiksel Yöntemler Analiz ve Yorum. Ankara: Erk Yayınları, 2003.

Feridûn b. Ahmed-i Sipehsâlâr, Mevlâna ve Etrafındakiler, çev. Tahsin Yazıcı, İstanbul, 1977.

Franklin, Lewis. Mevlânâ, Geçmiş ve Şimdi, Doğu ve Batı. çev. Gül Çağalı Güven-Hamide Koyukan. İstanbul: Kabalcı Yayınları,

Geray, Haluk. Toplumsal Araştırmalarda Nicel ve Nitel Yöntemlere Giriş. Anka­ra: Siyasal Kitabevi, 2004.

Gölpınarlı, Abdülbaki. Mevlâna Celâleddin, Hayatı, Felsefesi, Eserleri, Eserle­rinden Seçmeler. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 1999.

Gölpınarlı, Abdülbaki. Mevlevî Âdab ve Erkânı. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2006.

Güneş, Erkan vd. “Müze Ziyaretçilerinin Hizmet Kalitesine Yönelik Algıla­maları: Mevlana Müzesi Örneği”. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 11/21 (2019), 591-612.

Karcı, Huri Deniz. “Gençlerde Mevlâna Farkındalığı Üzerine Bir Saha Araş­tırması: Ankara Medipol Üniversitesi Örneği”. Mevlâna Düşüncesinde İle­tişim Çalıştayı. 71-102. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Ya­yınları, 2023.

Kayalı, Serap. “Kültür Endüstrisi ve Mevlana Kapitalizmi”. Nosyon: Ulusla­rarası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, 6 (2020), 88-98.

Kervankıran, İsmail – Eryılmaz, Adile Gül. “İnanç Turizmine Yönelik Ziya­retçi Algılarının Demografik Farklılıklar Açısından İncelenmesi: Konya Mevlana Müzesi Örneği”. Akademik Bakış Dergisi, 59 (2017), 276-296.

Küçük, Sezai. “Mevlâna ve Semâ”, Sûfî, Gelenek ve Hayat – Keşkül. 7 (2006 – Kış), 51-54.

Koçyiğit Murat ve Diker Ersin. “Kent İmajının Sosyo-demografik Değişken­lere Göre İncelenmesi: Konya Mevlana Müzesi Ziyaretçileri Üzerinde Bir Araşırma”. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi. 12/1 (2021), 45-58.

Meyerovitch, Eva De Vitray. Tarih Öncesinden Osmanlı Dönemine Kadar Kon­ya, Hz. Mevlâna ve Semâ. çev. Abdullah Öztürk-Melek Öztürk. Konya, 1999.

Özönder, Hasan. “Konya Mevlâna Âsitanesi ve Mevlevîhâneler”. Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî – İnsanlığın Aynası. Konya: Büyükşehir Belediyesi Ya­yınları, 2004. 69-79.

Tanyıldızı, Nural İmik. “Türk Kültürünün Gençlere Tanıtımında Medyanın Rolü: Hacı Bektaş Velî, Mevlana ve Yunus Emre Üzerine Bir Araştırma”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 59, 101-118.

Tarhan, Ahmet – Gürbüz, Salih. “Kültür Endüstrisi Bağlamında Mevlevilik ve Semâ”. Kültür Odaklı Halkla İlişkiler ve Reklam, ed. Pınar Güner Koçak. 53-84. Konya: Literatürk Yayınları, 2021.

Tarhan, Ahmet. “Modern Çağda Semâ’ın Seyirlik Gösteri Haline Dönüştü­rülmesi”, Selçuk Üniversitesi Mevlâna Araştırmaları Dergisi. 1/1 (2007), 177­202.

Temizel, Ali. “Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî Hayatı ve Eserleri – Şahsiyeti -”. Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî ve Hakk’a Daveti. ed. Hülya Küçük-Mustafa Kara. 63-79. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2021.

Turanlı, Münevver – Güriş. Selahattin. Temel İstatistik, İstanbul: Der Yayınla­rı, 2000.

Yarar, Ali Erkam. “Şehir Pazarlaması ve Şehir Varlıkları: Konya ve Mevlâna Örneği”. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.

Karju Ajırlu, Behram. “Osmanlı Döneminde Mevlevîlerin Farsçayı Koruma Rolleri Üzerine Bir İnceleme”. Mevlâna ve Mevlevîlik Harsiyatı – 1. ed. Nuri Şimşekler vd. 57-75. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları, 2025.

^[*] Prof. Dr., Selçuk Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bölümü. Konya / Türkiye. [email protected], ORCID: 0000-0003-4074-1914

^[†] Öğr.Gör.Dr., Selçuk Üniversitesi, Mevlâna Araştırmaları Enstitüsü, Konya / Türkiye. [email protected], ORCID: 0000-0001-8732-235X

^[‡] Prof. Dr., Selcuk University, Faculty of Communication, Department of Public Relations and Publicity. Konya / Türkiye.

[email protected], ORCID: 0000-0003-4074-1914

^[§] Lect. Dr., Selcuk University, Mevlana Research Institute, Konya / Türkiye.

[email protected], ORCID: 0000-0001-8732-235X

 

#Ahmet Tarhan #Selman KARADAĞ