SEFÎNE-İ NEFÎSE-İ MEVLEVİYÂNDAKİ TÜRKÇE ŞİİRLER – Şevkiye KAZAN

SEFÎNE-İ  NEFÎSE-İ  MEVLEVİYÂNDAKİ TÜRKÇE  ŞİİRLER

Arş.Gör. Dr. Şevkiye KAZAN

Sâkıb Mustafa Dede (öl.1148/1735) mevlevî tarikatının  Divan Edebiyatı içerisindeki  en önemli temsilcilerinden birisidir.Edirne Muradiye Mevlevîhânesi Şeyhi Mehmet Dede tarafından yetiştirilmiştir. Kütahya Mevlevîhânesine gelmeden önce İstanbul’da Gavsî Dede, Fasîh Dede, Nâyî Osman Dede gibi devrinin büyükleriyle sohbetlerde bulunmuştur. Arapça ve Farsçayı çok iyi bilen Sâkıb Dede,  Mısır’da da Siyâhî Dede’nin hizmetinde çalışmıştır.
Sâkıb Dede; Risâle-i Sipehsâlar be Menâkıb-ı   Hudâvendigâr, Menâkıbü’l-Ârifîn, Menâkıb-ı Molla Hünkâr-ı  Konevî, Tezkire-i Şu’arâ-yı  Mevleviyye gibi kaynakların kendisinden önce yazılanları incelemiş ve Kütahya Mevlevîhânesi şeyhliğinde iken, mevlevî antolojisi  özelliğini taşıyan “Sefîne-i  Mevleviyye” adlı eserini ve Türkçe divanını tertip etmiştir. Bu divan, Sâkıb Dede’nin tasavvufî duygu ve düşüncelerinden oluşmuş geniş hacimli bir eserdir. (Bkz. Ahmet Arı, Sakıb Mustafa Dede-Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Divanının Tenkidli Metni, Basılmamış Doktora Tezi, 2 C., Konya, 1995)
Mevlevi  tarikatında Mevlânâ devrinden başlayarak, Mevlânâ ve ona bağlı olanların biyografilerini vermek bir gelenektir. Sâkıb  Dede de bu geleneğe uyarak, eserinin birinci cildinde Menâkıbü’l-Ârîfin’in bittiği tarihten  kendi zamanına kadar Konya’da dergâhına şeyh olan, Mevlânâ soyundan gelen çelebiler “Esâmî-i Sâmiye-i  Evlâd-ı Zevi’l-ihtirâm-ı Hazret-i Mevlânâ”dan 61 kişinin; ikinci cildinde  muhtelif tekkelerde şeyhlik eden mevlevî şeyhlerin “Esâmî-i Şerîfe-i Dervîşân-ı Eshâb-ı  Hâl-i Ferhunde-me’âl-i Tarîka-i Mevleviyye”den 78 kişinin; üçüncüsünde mevleviler arasında tanınmış bazı dervişler “Hulefâ-yı ‘Izâm ve Meşâyih-i Kirâm-ı Tarîkat-i Mevleviyye”den 80 kişinin biyografilerini vermiştir. Birinci ve ikinci ciltlerinin son kısımlarında mevlevî kadınlarının hal tercümelerini de yazmıştır. Eserin kapağının içindeki adı, “Sefîne-i Nefîse-i Mevlevîyân”dır ve metin 645 sayfadır. Eser, Mısır’da 1283/M.1866’da  Matbaa-i Vehbiyye’de üç cilt halinde  basılmıştır.
Sefîne-i Mevleviyân, bir menâkıbnâme özelliği taşımaktadır. Sefîne-i Mevleviyân, Mevlânâ soyundan gelen çelebilerin, mevlevi şeyhlerinin ve bu tarikat içerisinde isim yapmış kimselerin biyografilerini ihtiva eden bir eserdir. “Mevleviliğin kurucuları ve Mevlânâ soyundan gelen çelebilerin hemen hepsi şair, mevlevi şeyh ve dervişlerinin büyük bir kısmı divan sahibi, güzel sanatların herhangi bir şubesinde temâyüz etmiş kişilikleri bulunması itibarıyla da Türkçe yazılan şuarâ tezkireleri arasında düşünülebilir.”(Hüseyin Ayan, Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân’a Göre Mevlevilik”, 8. Mevlânâ  Kongresi’nde Sunulan Bildiri, Konya, 1996)
Horasan erenlerinden feyz alan yani aşk ve cezbenin ön plânda tutulduğu mevleviliğin, diğer tarikatlarla da yakın bir ilgisi vardır. Bunların başında da Bektaşilik gelir. Bektaşilik, Mevlânâ ile çağdaş olan  ve onun ölümünden iki yıl önce 669/ M.1270’de vefat eden   Hacı Bektaş adına kurulmuş bir tarikattır.
Neyzen, Mevlevî-Bektâşî birliğinin timsalidir. Bir şiirinde:
Neyim meyim ile Bektâş cenâb-ı Mevlânâ
Zahîr-i saltanatımdır Muhammed  Âl-i Abâ
Bu Neyzen’e göre yoktur o mâsivâ  vü sivâ
Vatan dedikleri gurbette bî-kesim ammâ
Perî-i san’ata mâlik fakıyr-i hicrânım
demektedir. Bir başka şiirinde de  Mevlevî-Bektâşî-Hurûfî birliğinden şöyle söz etmektedir:
Zât-ı sultân-bakaa ya’nî ma’ânî husrevi
Sâz  u söz âhengin etmiş aşka burhân-ı kavî
Ben ezel ser-mestiyim meydânım arş-ı müstevî
Aksedince gönlüme Şems-i hakıykat pertevi
Meyde Bektâşî göründüm neyde oldum Mevlevî
Hubb-ı Haydar bu tarîykin hem sonu hem başıdır
Câvidân u  Mesnevî  mısbâh-ı şu’le-pâşıdır
Sûret ü ma’nâda Hünkâreyn sır kardaşıdır
Meşrebim  Mollâ-yı Rûmî mezhebim Bektâşidir
Tâ ezelden yandı dilde bu çerâğ-ı ma’nevî
(Abdülbâki Gölpınarlı  “Mevlânâ’dan Sonra Mevlevilik”, İnk. ve Aka Ktp. İstanbul, 1983, s.303).
Mevlevilik, özellikle XVI. yüzyıldan sonra, yüksek tabakanın, medrese görmüş tahsilli kimselerin; Bektaşilik  ise daha alt tabakaların tarikatı olmuştur. Mevlevilik ve Bektaşilik çoğu zaman birbirlerini yadırgamasalar da  mevleviliğe mensup olanların tahsilli oluşları, şiir ve musiki zevklerinin yüksekliği bektaşileri daima geride bırakmıştır.
Mevleviler arasında büyük ün kazanan ve “Hânedân-ı Sâkıbiyye” adıyla da anılan  bu eserin matbu nüshasının birinci cildi, 268; ikincisi  144; üçüncüsü 233 sayfa olarak  düzenlemiştir. Bu eserde 8’li hece vezniyle yazılmış bir münâcâtın dışındaki diğer şiirlerde aruz vezninin şu kalıpları kullanılmıştır:
1. Mefâ’îlün  Mefâ’îlün  Mefâ’îlün  Mefâ’îlün
2. Mefâ’îlün  Mefâ’îlün  Fe’ûlün
3. Mef’ûlü  Fâ’ilâtü  Mefâ’îlü  Fâ’ilün
4. Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
5. Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü  Fe’ûlün
6. Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
7. Fe’ilâtün  Fe’ilâtün  Fe’ilâtün  Fe’ilün
8. Mefâ’ilün   Fe’ilâtün   Mefâ’ilün  Fe’ilün
9. Fe’ilâtün   Mefâ’ilün  Fe’ilün
10. Fe’ilâtün  Fe’ilâtün   Fe’ilün
11. Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü  Fe’ûl
12. Müfte’ilün  Fâ’ilün Müfte’ilün  Fâ’ilün
13. Müfte’ilün  Müfte’ilün  Fâ’ilün
Mevlevilik ve kültür tarihimiz için büyük önemi olan “Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân” adlı eserin içindeki Türkçe şiirleri seçip incelememizin sonunda: 1 münâcât, 1 tercî-i bend, 18 gazel,  15 tarih kıt’ası, 1 tarih mısrâı, 30 kıt’a, 9 nazm, 1 rübâ’i, 15 beyit, 3 mısrâ, 1 mesnevi,  41 terceme olmak üzere  136 tane manzûmeyi tespit ettik. Bütün bunları nazım biçimlerine göre ayırdık ve  “Tercemeler” başlığındaki kıt’aları “Kıt’alar” bölümüne almadık. Her manzûmenin başında veznini, tespit edebildiğimiz şairlerini, sonunda da cilt ve sayfa numarasını verdik
Kendisinden önce  yazılanları dikkatle inceleyerek geleneğin en geniş ve en güzel   örneğini veren  Sâkıb Dede, eserini ağır ve ağdalı bir üslûpla kaleme almıştır. Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyân” da çelebi, şeyh ve dervişlerden şair olanların şiirlerinden seçilen örneklerin pek azı Türkçe, pek çoğu ise Arapça ve Farsça’dır. Biz de Türkçe şiirleri tespit edip inceledik.
MÜNÂCÂT
Âdem Efendi
( 8’li hece vezniyle yazılmıştır.)
1 Yâ Rabbi ‘izzetün hakkı
Kurtar bizi nefs elinden
Kemâl-i nusretün hakkı
Kurtar bizi nefs elinden
2 Mukırrum zâtuna cândan
Ayırma cânı cânandan
Hıfz eyle nefs ü şeytândan
Kurtar bizi nefs elinden
3 Varayım  ben benden sana
Göster seni bensiz bana
Mest oluban kalam tâna
Kurtar bizi nefs elinden
4 Âdemim ağlatma beni
Tövbem kabûl it yâ Ganî
Al beni vir bana seni
Kurtar bizi nefs elinden    C.III, s.50
Der-sitâyiş-i Hazret-i Çelebi Argûn  kuddise  sırrahû
TERCÎ’-İ  BEND
Fâ’ilâtün Fâ’ilatün Fâ’ilatün  Fâ’ilün
I
Tâc-dâr-ı mülk-i  bâl ü ‘ârif-i  sâhib-kemâl
Şeh-süvâr-ı saff-ı hâl ü vâkıf-ı sırr-ı me’âl
Râyet-efrâz-ı kerâmet dâr-ı fermâ-yı  nevâl
Mesned-ârâ-yı  velâyet-zîb-i mi’râc-ı hayâl
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
II
Zât-ı pâki gevher-i yektâ-yı deryâ-yı  şu’ûn
Sîne çâk-ı hüsn-i vasfı kilk-i  tab’-ı   zû-fünûn
Sâyesi  ser-mâye-i  âsâyiş-i  ehl-i derûn
Hâk-ı der-gâhında itmez nakş-ı yâ raybe’l-menûn
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
III
Lehce-i lutf-ı beyân-ı tûtî-i hikmet-serâ
Beçce-i kuds âşiyân-ı bülbül-i  cennet-serâ
Çend-rûz olsa ne gam köhne-kafes  tahte’s-serâ
Mehçe-i a’lâm-ı sırrı  kim ola fevka’l-verâ
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
IV
Nev-be-nev ihsânı dervîşânı  memnûn itmede
İştiyâkı dem-be-dem  hullânı  mecnûn itmede
Hüsn-i  hulkı yek-be-yek  ihvânı meftûn  itmede
Zikr-i hayrı  ser-be-ser  ekvânı meşhûn itmede
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
V
Olmasaydı  âdeme âyîne-dâr ger şems-i dîn
Zerre-vâr olmazdı  meczûbı ‘ukûl-ı mürşidîn
Pertev-i çeşm ü  çerâğ-ı sâdırîn ü vâridîn
‘Av ‘av-ı sekdür ana nisbetle harf-i  hâsidîn
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
VI
Sırr-ı İlyâs  olduğında yok ser-i mû  irtiyâb
Himmeti virse n’ola rûy-ı zemîne âb u tâb
Kanda kim bir derd-mend olsa esîr-i  pîç-tâb
Cânib-i rûh-ı  cenâbından görür bin feth-i bâb
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
VII
Ol şeh-i gaybî haşemdür  çün velî ibnü’l-velî
‘Asrınun olsa  ‘aceb mi ser-firâz u  ekmeli
Anda cem’ olmış ma’ârif  âhiri  vü evveli
Âhir-i sâbık ki dirler  şübhesiz oldur belî
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
VIII
Dâmeni üftâde-i pây-ı ümîde dest-gîr
Dest-i sûd-ı hırz-ı cân-ı müstemend-i müstecir
Mûmyâ-yı iltifâtı  çâre-i kalb-i kesîr
Kimyâ-yı  hâk-i pâyi  mâye-i dest-i fakîr
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
IX
Zânû-yı teslîmi besdür serverân-ı  himmete
N’eylesünler ser-fürû-yı âsitân-ı  devlete
Cümle  cân  u baş ile  âmâde  vakt-i fırsata
Muntazırdur  her biri  nâ-geh  kabûl-i hıdmete
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
X
Eymen-âbâd-ı tecellî  tab’-ı sâf-ı hürremi
Teşne-i âb-ı bekâya Hızr-ı  zinde  her-demi
Gûşe-i vahdetde  sağrak-ı fenâdur  hem-demi
Nev-‘arûs-ı bahta nâz eyler kemîne  mahremi
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
XI
Fâtih-i genc-i işâret kâşif-i sırr-ı zamîr
Tâli’-i evc-i beşâret mürşid-i bernâ vü pîr
Fi’l ü kavli dil-nişîn  ü vaz’ u tavrı dil-pezîr
Şîve-i nâdîdesi  teshîr-i  dilde bî-nâzîr
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
XII
Zâhirâ olmış zemîn-i türbesinde  münzevî
Bâtınında enfüs ü âfâk lîkin müntavî
Meşrebinden  teşne-diller  dâ’im  olsun  mürtevî
Kim odur  hâlâ   veliyyü’l-‘ahd-ı  pîr-i mevlevî
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
XIII
Sâyesinde oldı  Kütâhiyye  burcü’l-evliyâ
Nâmını Dâru’s-selâm-ı Rûm  itsün  asfiyâ
Olmış âsûde civârında gürûh-ı etkiyâ
Merkadin huld-ı berîn itmiş Cenâb-ı Kibriyâ
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
XIV
Keştî-i Nûh-ı hakîkatdür  makâm-ı bî-gamı
Olmaz ol gülşende tûfân-ı havâdis mâtemi
‘Adlini  nâdir bulur seyyâh-ı mülk-i ‘âlemi
Cennet olurmış meger mevâ-yı kâmil âdemi
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
XV
Mecma’-ı  rûhâniyândur subh u şâm ol dâ’ire
Hân-ı elvân-ı keremdür nüzl-i  fevc-i zâ’ire
Şu’le-i rahmet olınca sâhasında nâ’ire
Söz nedür  igrâk-ı evsâf-ı na’îm-i sâ’ire
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
XVI
Serserî gerd-i cihân iken bi-hamdi’llâh dilâ
Eyledük ol dergeh-i vâlâya nâ-geh  ilticâ
Şükr-i  tevfîk-i kabûle iştigâl  it  dâ’imâ
Tâ  sezâ-yı rûh u reyhân olasın  rûz-ı cezâ
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
XVII
Şâh-ı evreng-i  hilâfet mâh-ı  Ken’ân-ı kerem
Bende-perver lutf-güster pâk-gevher  lâ-cerem
Eylemez ser-ber derîn mahrûm-ı en’âm-ı harem
Bâ-husûs olsa ‘ubûdiyyetde bî-tâb-ı herem
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl
XVIII
Olmak istersen mahall-i ‘afv  ü gufrân-ı Hudâ
Halka-veş Sâkıb derinden bir nefes olma cüdâ
İtmeyince nakd-i ‘ömri bî-kusûr anda fedâ
İtmiş olmaz ihtirâm-ı hakkını bende edâ
Kutb-ı ‘âlem gavs-ı âdem mazhar-ı nûr-ı cemâl
Hazret-i  Sultân Argûn  kurretü’l-‘ayn-ı celâl           C.I,  s.96
GAZELLER
1.
Semâ’î
Mef’ûlü  fâ’ilâtü  mefâ’îlü  fâ’ilün
1 Pertev  ki şevk-ı şem’-i ruh-ı yârdan gelür
Bir lem’adur tecellî-i dîdârdan gelür
2 Tab’um  çerâğı Kâsım-ı Envârdan yanar
Bûy-ı fenâ damağıma ‘attardan gelür
3 Başda külâh-ı şu’lesidür dûd-ı âhumun
Mevlâyîdür ki Hazret-i Hünkârdan gelür
4 Nukl-i şarâb-ı meclis-i gam da yeter bana
Şol  hûn-ı dil ki dîde-i hûn-bârdan gelür
5 Âzürde-hâtır olma Semâ’î-i bî-dile
Mestânedür ki hâne-i hammârdan gelür      C.I,  s.18
2.
Sâkıb
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Dedem seyf-i velâyetdür dem-i  Sultân-ı Dîvânî
Makâm-ı çil-tenân-ı ma’rifetdür  sahn-ı  dîvânı
2 Kilîd-i genc-i hikmet ser-be-ser reftâr u güftârı
Leb-â-leb bâdî-i  hâlet-medâr-ı câm-ı  devrânı
3 Odur sâhib zuhûr-ı hânedân-ı âl-i Mevlânâ
Ki virmişdür  kerâmetle meh ü mihre  hirâsânı
4 Sikender-vâr egerçi Rûm-perverdür velî almış
Hümâ-yı himmeti zîr-i perî İrân  u Turanı
5 ‘Alemler ser-firâz-ı rûy-mâl-i makdemi olmuş
Ziyâret eyledükde Meşhed-i  Şâh-ı  Horasânı
6 Bi-hamdi’llâh gedâ-yı dergehiyüz Sâkıb ol şâhun
Ki teshîr-i kerem itmiş Selîm ile Süleymânı        C.I, s.19
3.
Gülşenî
Mefâ’îlün  Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 ‘Azîzim  hayr-ı makdem ‘ömrümün  vârı safâ geldün
Keremler eyledün mahdûm-ı hünkârî safâ geldün
2 Ney-âsâ  nâle zîr-i gûşe-i hicrân iken nâ-geh
Hezârun eyleyüp gül-çîn-i  dîdârı safâ geldün
3 Beşîr-i Yûsuf-ı güm-geştemizdür bû-yı enfâsun
N’ola virse meşâma cân her-bârı safâ geldün
4 Semûm-ı gam belâsıyla harâb olmışdı mısr-ı dil
Bi-hamdi’llâh eyâ her rahne mi’mârı safâ geldün
5 Virüp âyîne-i vakte cilâ-yı dem kadem câna
Dimâğ-ı tûtî-i câna şeker-vârî  safâ geldün
6 Keder gitdi  irince pertev-i  rû-yı safâ-bahşun
Bahâr-ı hüsn-vâr ey mâh-ı dildârî  safâ geldün
7 ‘Aceb mi külbemüz gülşen gedâlar  Gülşenî olsa
Tenezzül eyleyüp ey  şâh-ı  gam-hârî safâ geldün      C.I, s.32-33
4
Semâ’î
Mefâ’îlün  Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Sürûr u vakf-ı  dîvâr u deründür  Yâ Rasûla’llâh
Dil ü cân-ı rehin ‘ışk enveründür Yâ Rasûla’llâh
2 Sen  ol sultan-ı mülk li-ma’a’llâhsın ki her  vaktün
Ev ednâ ve le’amrük efseründür Yâ Rasûla’llâh
3 Vücûdum çünki reşh-i Nîl nesl-i  yâd-gâründür
Niçün leb huşk-i câm-ı kevseründür Yâ Rasûla’llâh
4 ‘Aceb mi hâk-i pâyı bu türâbı tûtiyâ itsem
Ki râh-ı hıdmetünde  kanberündür Yâ Rasûla’llâh
5 N’ola olsa dü-çeşm-i  âsman-nakşı  kadem sûdun
Meh ü mâhı ‘inâyet-perveründür Yâ Rasûla’llâh
6 Ezelden baş açık âl-i  ‘abânun sîne-çâkidür
Ebed âzad-ı düşmen çâkeründür Yâ Rasûla’llâh
7 Nice sabr eylesün derd-i firâka künc-i gurbetde
Semâ’î müstemend-i  kemteründür Yâ Rasûla’llâh       C.I, s.34-35
5
Sâkıb
Mefâ’îlün  Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Vekîl-i vâhibü’l-âmâldür Sultân Dîvânî
Asîl-i sâhibü’l-iclaldür  Sultân  Dîvânî
2 ‘Aceb feryâd-resdür himmeti  âfâk  u enfüsde
Nigeh-bân-ı cihân-ı hâldür Sultân Dîvânî
3 Veliyyü’l-‘ahd-i sırr-ı  Hazret-i Hünkar-ı Ekberdür
Hizebr-i saf-der-i ebtâldür Sultân Dîvânî
4 N’ola pervâne-i şem’i hayâli olsa her dîde
Metâf-ı kıble-i ikbâldür Sultân Dîvânî
5 Ne gam âfil-nümâ olsa verâ-yı sâyeden hûr-veş
Ser-i kevne yine cevvâldür Sultân Dîvânî
6 Odur çün bahr u berr cism ü cânun Hızr-ı İlyâsı
Melâz-ı süfne-i ehvâldür Sultân Dîvânî
7 Yeter Sâkıb sana devlet  gedâ-yı dergehi  olmak
Şehen-şâh-ı bülend-efdâldür Sultân Dîvânî         C.I, s.59
6
Burhân
Mef’ûlü   Mefâ’îlü    Mefâ’îlü    Fe’ûlün
1 Âyîne-i cânân olalı cân-ı hazînüm
Pertev-figen-i şeş-cihet-i rûy-ı zemînüm
2 Germiyyet-i hâl ile olup pür-dem ü  devrân
Hem-cilve-i çarh-ı felek  ü ‘arş-ı berînüm
3 Sad-gûne mutalsam dahı olsa der-i matlab
Samsam-ı teveccühle ana feth-i mübînüm
4 Ma’mûre-i tıyni sanur ancak gören ammâ
Vîrâne-i genc-i   güher-i  millet  ü  dînüm
5 ‘Aynumda   ‘ayândur  ana  ‘âlemde nihândur
Ser-tâ-be-kadem dâ’ire-i ‘ayn-i yakînüm
6 Hod-bîn olamaz mahrem-i râz-ı dil-i zârum
Manend-i  ney-i nefha  serâ-perde- nişînüm
7 Şart  ile beyân eyledi da’vâsını  Bürhân
Dirse n’ola hayru’l-halef-i cedd-i güzînüm
8 Peyrevlük idüp ney gibi enfâsına zîrâ
Hû  hû diyerek seyri makâmât-ı rehînüm    C.I, s.98-99
7
Husrev
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Kıble-i rûy-ı niyâz-ı cân-ı âdemdür gönül
Maksad-ı sahrâ-neverdân-ı dü-‘âlemdür gönül
2 Rûy-pûş-ı ‘izzet olmışdur süveydâ  kadrine
Rûy-ı ma’nîde velî ‘arş-ı mu’azzamdur gönül
3 Esba’în-i  lutf   u kahrun gûyiyâ  kalbidür ol
Rif’at-ı taklîb-i  hikmetle mükerremdür gönül
4 Sırr-ı her sâhib-zamânun  dest-i   hall  ü  ‘akdine
Vefk-i gavsiyyet-nihâda la’l-i  hâtemdür gönül
5 Def’-i  jengâr-ı men ü mâ eyleyelden  Husrevâ
Mazhar-ı feyz-i cemâl-i İsm-i A’zamdur gönül           C.I, s.147
8
Bostân Çelebi
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
1 Yâ  Rabb  bize bir tesliyet-i hâtır olur mı
Yohsa bu fütûr ile dem-i âhir  olur mı
2 Hoş  tut görelim dâmen-i sabrı hele elde
Tagyîr-i  Hudâ-dâda ‘adüvv  kâdir olur mı
3 Nâ-geh idecekdür  kerem-i Hakk sana çâre
Nâ-çâre anun gibi  meger nâsır  olur mı
4 Fahr eylemesün câme-i fakr ile mukallid
Zişt olsa kişi hil’at ile fâhir olur mı
5 Sâhib-nazar ister  recül-i mesned-i kârun
Bostâna ser-i lâşe-i har nâzır  olur mı
6 Feryâd-res-i gâ’ib olur  hâzır u zinhâr
Şekk ile dime  gayret-i Hakk  zâhir olur mı
7 Ednâ  sitem-i şâhla hiç bende-i ferruh
Rû-mâlî-i hıdmetde  dilâ kâsır  olur mı         C.I, s.153
9
Rüsûhî
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Li’llâhi’l-hamd  eyleyüp tecdîd-i  ‘ahd-ı  şânını
Rûşen  itdi  şeb-çerâğ-ı evliyâ  bürhânını
2 Bâğ-bân-ı rûh-perver  ya’nî  Mevlânâ-yı Rûm
Nev-bahâr itdi yine bâğ-ı dem ü devrânını
3 Tâzelendi   zevk  u şevkı  köhne bezm-i  ‘âlemün
Reşk-i  firdevs eyledi  pîrâmen-i  bûstânını
4 Sebze-i hâbîde-veş pâ-mâl olan yârânınun
Hem-ser-i serv-i behişt itdi ser ü sâmânını
5 Bülbülân-ı gülşen-i ‘ışka olup feryâd-res
Eyledi ser-kûb-ı nekbet ser-be-ser mârânını
6 Kalmadı bir huşk-leb  kişt-i zemîn-i hâlde
Ol kadar mevfûr kıldı rahmet-i bârânını
7 Nev-nihâlân-ı irâdet oldı cümle meyve-dâr
Tutdı merdân-ı Hudâ Hünkârımuz dîvânını
8 Hâr u has ber-bâd-ı berk-ı gayret oldı gam gibi
Eyledi âbâd hullânun dil-i vîrânını
9 Kalmadı zâğ  u zağanda zehre-i çün ü çirâ
Zîb-i rûy-ı ‘âlem itdi  pertev-i erkânını
10 Dûstân-ı Bûstânı hoş-dimağ-ı ‘ıtr idüp
Kût-ı cân-ı âdem itdi nükhet-i ‘irfânını
11 Nevbetinde  ‘İsî-i rûy-ı zemîn oldur   k’ider
Feyz-i enfâs ile ihyâ zümre-i ihvânını
12 Himmet  ile her biri bir nahle-i esrâr olup
Eymen-âbâd eyledi innî ene meydânını
13 Dem-be-dem imdâd-ı rûh-ı lâ-yezâlî eylesün
Sâ’id-i evc-i  terakkî pâye-i  ‘ünvânını
14 Hâk-i pâyin tûtiyâ itmiş  Rüsûhî bendesi
Sebkat itse râh-ı sîretde n’ola akrânını
15 Ol şeh-i kudsî-mekânun dâ’im itsün zü’l-minen
Fark-ı her bî-kes gedâda sâye-i ihsânını      C.I, s.162
10
‘Ârif
Mef’ûlü   Fâ’ilâtü    Mefâ’îlü    Fâ’ilün
1 Çıkmazdı dîde bâma  temâşâ-yı  ‘ibrete
Mahrem olaydı râz-ı şebistân-ı  vahdete
2 Hâtır-nevâz-ı ‘âlem ü kadr-âşinâ gerek
Mâlik olan hızâne-i ikbâl-i devlete
3 Devr-i hoş-âmed-i feleke itme i’timâd
Mağrûr olur mı ‘âkıbet-endîş fırsata
4 Kendinde seyr ider dü-cihânun ‘acâyibin
Yek-bâr çeşm olan ruh-ı mir’ât-ı hayrete
5 Uymaz firâz-ı suffe-yi zevk u safâ-yı halk
Lutf-ı hevada dâmen-i sahrâ-yı vahşete
6 Nâ-geh  dü-dest-i cür’etini yek-kalem görür
Parmak basan hilâf-ı edeb harf-i hikmete
7 Varın virür mu’âmele-i yek-piyâleye
Düşmez fütâde-meşreb olan kayd-ı nekbete
8 Gerden-keşân-ı halka-i teslîm-i pîrdür
Âmâc olan bu ‘arsada hep tîr-i hasrete
9 Dil-serd-i bezm-i ülfet-i ihvân-ı ‘asr olup
‘Ârif çekildi kûşe-i bî-gerd-i külfete                            C.I, s.202
11
Fâtıma
Mef’ûlü   Fâ’ilâtü    Mefâ’îlü    Fâ’ilün
1 Mevlâyadur velâmız ü biz mevlevîleriz
Ser-mest-i sırr-ı ma’rifet-i Mesnevîleriz
2 Neyler gibi ki seyr-i makâmât itmede
Hem-pây-ı vecd ü hâlet-i hûy-ı kavîleriz
3 Bîgânelerle pey-rev-i pîr olmazız hele
Hem-demler ile kâfile-i ma’nevîleriz
4 Bî-üft  ü hîz  tayy-ı mekân eyleriz müdam
Süllâk-zâd u râhile-i pertevîleriz
5 Mânend-i şems-i Fâtıma  tenhâ-rev ol yüri
Mevlâyadur velâmız  u biz mevlevîleriz         C.I, s.260
12
Fâtıma
Mefâ’îlün  Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Dili halvet-güzîn-i râz iden ‘ayş-ı hayâlündür
Dü dîdem reh-nişîn-i zâr iden şevk-ı visâlündür
2 Dil ü dîde niçe bî-dûd u derd olsun bu esnâda
Ezelden her biri bir güne ser-mest-i celâlündür
3 N’ola dâ’im harâb-ı neş’e-yi feyz olsalar zîrâ
Dü ‘âlemde iki kardaş hayrân-ı kemâlündür
4 Yeridür olsalar rû-mâl-i fırsat âsitânunda
Biri yek-pâre ihlâs  ü biri  ‘ayn-ı cemâlündür
5 ‘Aceb mi olsalar  âyîne-dâr-ı dest-i ihsânun
Biri dervîş-i gam-pîşe biri abdâl-ı hâlündür
6 Gerekmez rûşenâ-yı mihr ü mehden anlara şâhâ
Ki bunlarda harîf-i meclis-i câm-ı hilâlündür
7 Egerçi kem-nümâdur Fâtıma keç-bîn ü kem-fehme
Velî çeşm âşinâ-yı hikmete genc-i nevâlündür           C.I, s.260
13
Fedâyî Mehmed   Dede
Müfte’ilün    Müfte’ilün  Fâ’ilün
1 Ta’ne-i düşmenden idüp ictinâb
‘Arz-ı cemâl eylemez ol âfitâb
2 Sun bize sâkî içelüm bâdeyi
Oldı gönül hânesi gamdan harâb
3 Bekleyelim gel der-i mey-hâneyi
Bir kapudan şâyed ola feth-i bâb
4 ‘Ömr akar su gibidür fi’l-mesel
Cismün  o su üzre yürür bir habâb
5 Yapsa gönül hânesini ol sanem
Ka’beye varmak kadar eyler sevâb
6 Kılsa Fedâyî işigünde makâm
Gökde melekler diye  ni’me’l-me’âb                             C.III, s.12
14
Hüdâyî Efendi
Fe’ilâtün  Fe’ilâtün  Fe’ilâtün  Fe’ilün
1 Ey dil istersen eger kâmil ola noksânun
Secde-gâh it eşigin Hazret-i Mevlânânun
2 Hâk-i der-gâhını iksîr bil ol şâhun kim
Gıll ü gışdan arınup hâlis ola îmânun
3 Sıdk ile sâlik olan silk-i Celâle’d-dîne
Şübhesiz vâsıl olur rahmetine  Rahmânun
4 Mesneviden işidüp cümle  kelâmu’llâhı
Bilür esrârını künh  ile kamu eşyânun
5 Nây parmağ ile yol gösderüp  irşâd eyler
Nidügin sırr-ı semâ’ın bize ol sultânun
6 Virseler bir kulına zerre kadar meyl itmez
Kâfdan kâfa degin saltanatın dünyânun
7 Şevk-ı Şems ile Hüdâyî göge  çıka n’ola söz
Zerre-i hâk-i rehisin kamu dervîşânun        C.III, s.14
15
Şeyh Mehmed   Âzâde
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Vâris-i ‘ilm-i ledünnî âdem-i ma’nâ biziz
Vâkıf-ı sırr-ı rumûz-ı  ‘alleme’l-esmâ biziz
2 Fakr ile fahr eyledük mülk-i ferâgat şâhıyuz
Lâ’übâliyüz egerçi ‘ârif-i dânâ biziz
3 Sî vü dü  hatt okuduk yârün cemâlinden  ‘ayân
Üstüvârımızı bildük ümmet-i vustâ biziz
4 Mazhar-ı Monlâ-yı Rûmuz  Mesnevî bürhânımız
Sâlik-i râh-ı hakîkat  vâsıl-ı Mevlâ biziz
5 Bizdedür sırr-ı Muhammed nutk-ı pâk-i  mevlevî
Mahzen-i  genc-i İlâhî sâhib-i  esmâ biziz
6 Bende-i evlâd-ı Ahmed hâk-i râh-ı  Mustafâ
Murtazânun çâkeriyüz ‘âşık-ı Zehrâ biziz
7 Münkir-i âl-i ‘abâyı ta’n ider her nutkumuz
Kâhır-ı a’dâ-yı dîn ü seyf-i Mevlânâ biziz
8 Hazret-i Sultân-ı ‘ışka kul idelden kendümüz
Fırka-i nâcîden olduk ‘urvetü’l-vüskâ biziz                C.III, s.29
16
İlmî Dede
Mefâ’îlün  Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Bi-hamdi’llâh cihân içre bugün ‘ünvânımız vardur
Şehîd-i ‘ışk-ı yâr olduk fedâ bir cânımız  vardur
2 Kudûm  ü  deff  ü nây ile n’ola raks eylesek her dem
Sadâ-yı lâ-mekân-ı sem’ ider îkânımız  vardur
3 Gedâyız gerçi  sûretde ma’ânî mülkine  şâhız
Nice şehler ana der-bân olur dîvânımız vardur
4 Ne gam güftârımız  fehm itmese her cân-ı bî-ma’nî
Ma’ârif bahrinün gavvâsıyuz  bürhânımız vardur
5 N’ola baş eğmesek şâhân-ı heft-iklîme ‘İlmî-vâr
Cihânda Hazret-i Mollâ gibi sultânımız vardur          C.III, s.86
17
……….
Mefâ’îlün  Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Zihî sa’dü’s-su’ûd-ı tâli’ ü baht-ı  güneş-hânı
Ki itdi  pertev-i lutf ile ihvânı senâ-hânı
2 Zihî şem’-i şebistân-ı velâyet kim kerâmetle
Pür itdi dâ’irân ma-dâr bezm-i heft-eyvânı
3 Zihî nahl-i tecelî  kim zuhûr-ı şu’le-i sırrı
Serâ-yı vahdet itdi hân-gâh-ı çâr-erkânı
4 Civân-merdân-ı eslâfun n’ola tayy olsa tûmârı
Ki ‘âlem-gîr-i da’vetdür salâ-yı ni’met-i hânı
5 Odur kâ’im-makâm-ı Şems-i  Tebrîzî mürüvvet kim
Nisâr-ı fark-ı hullân eyledi ibrîz-i ihsânı
6 ‘Aceb mi itse şem’-i cem’ine pervâne hurşîdi
Felek gerd-i ser-i bezminde bir fânûs-ı  gerdânı
7 Nice vasf eylesün tab’-ı beşer ol gevher-i  kudsi
Ki lâl-i hayret eyler fikr-i şükr ehl-i ‘irfânı
8 İlâhî görmesün gerd-i küsûfı rûy-ı ikbâli
Feleklerle melekler eyledükde ‘ayş-ı devrânı
9 Serîr-i evc-i himmet  müttekâ şimdi  yâkîn oldur
Zemîn-i ahsenü’t-takvîme zıll-i feyz-i Yezdânî           C.I, s.254-255
18
Dervîş Sâmî Yûnus
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
1 Ey dil sana kim didi ki gel terk-i diyâr it
Mihnet-gede-i sûreti  var geşt  ü güzâr it
2 Kim didi uyup kâfile-i hurde-fürûşa
Şâhen-şeh-i  tecrîdi  har-ı  tab’a süvâr it
3 Ey seyr-i makâmât-ı muhâlifde muhayyer
Gir perde-i ‘uşşâka yek-âhenge  karâr it
4 Taşdan taşa çalmaya seni seyl-i sebük-ser
Girdâb-sıfat kendi vücûdunda  medâr it
5 Sâmî  geçinürken yem-i tevhîd-i  nehengi
Kim didi seni nefse uyup tûşe-i nâr it            C.II, s.70
TARÎHLER
MERSİYE
……….
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Hazret-i Bürhân-ı dîn-i dil-i penâh
‘Azm-i  dârü’l-kurb-ı ‘ulyâ eyledi
2 Sîr olup  câm-ı hayât-ı ‘âleme
Terk-i ‘ayş-ı bezm-i dünyâ eyledi
3 Derd-mendân-ı  reh-i ecdâdınun
Eşk-i çeşmin seyl ü deryâ eyledi
4 Bülbülân-ı gülşenin  feryâddan
Hecr ile  mersiyye-gûyâ  eyledi
5 Cânını cânâna idüp rû-nümâ
Zâd-ı râhın hoş-müheyyâ eyledi
6 Cân-ı hîynü’l-irtihâli bendeye
Zâhirâ  temhîd-i ihyâ eyledi
7 Lîk târîh-i vefât olup dirîğ
Meşhedin mir’ât-ı rü’yâ eyledi        C.I, s.102
Çelebi  Ebûbekr
KIT’A-İ MERSİYYE-İ BEDÎ’Â
(Târîh Kıt’ası)
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
1 Dâmân-ı tecerrüd-zen  olup cân-ı miyâna
Oldı  harem-i  hazret-i cânâna revâ
2 Ya’nî sene-i gamdan idüp hâtır-ı vahşet
‘Azm  eyledi   Bustân Çelebi  bâğ-ı cinâna      C.I, s.164
TÂRÎH KIT’ASI
……….
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Hazret-i Sultân  Argûn-ı Velî
Bezm-i vasl-ı asla itdi hoş-hırâm
2 Mürşid-i ihyâ iken idüp şitâb
Oldı emvâte dahı pîr-i hümâm
3 Ya’nî zâhirde  bütûnı gösderüp
Kıldı bâtında zuhûra ihtimâm
4 Gerçi şem’-i râh-ı ‘aynü’l-cem’ idi
Buldı lîkin menzil-i bedrü’t-tamâm
5 Ser-zede olup niyâm-ı cismden
Sâye-i nev-güster oldı ol  hüsâm
6 İtmede ehl-i hilâfe serzeniş
Virdi ahlâf-ı vifâka çün nizâm
7 Rahm idüp feryâdına  ‘uşşâkınun
Virmiş âhir demde rûh-ı hoş-peyâm
8 Kim ‘acebdür gam revân-ı şâd  içün
9 Pes  lisânü’l-gayb   târîhin didi
Sene   775              C.I,  s.92
Sâkıb
TÂRÎH-İ VEFÂT-I ŞEYH MUHAMMED  MUHLİS
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Hânedân-ı Hazret-i Sıddîk-i Ekberde yine
Bir bülend-ahter idüp  pervâz-ı bâm-ı ‘arş  u kürs
2 ‘Işk-ı Şemsü’d-dîn ile tayy-ı menâzil iderek
Eyledükde kendüyi sâhib-makâm-ı burc-ı   Kuds
3 Didi târîh-i su’ûdın Sâkıb-ı encüm-şumâr
Cân-ı Muhlis oldı  seyyâh-ı  cihân-ı   evc-i üns
Sene 1124                    C.I ,s. 266
Sâkıb
TÂRÎH-İ İNTİKÂL-İ  HAVV  HANIM   MADER-İ ŞEYH MUHAMMED MUHLİS
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Nesl-i Mevlânâ Celâle’d-dîn  Havvâ Hanımı
Eyledi  ihyâ-yı rahmet Hazret-i  Kayyûmı  Hayy
2 Ya’nî  kilk-i hikmet-i bî-‘illet  ü  dest-i  kazâ
İtdi  ‘ömr-i  nâzenîni defterin  imzâ vü  tayy
Sene 1123                                           C.I, s.266
Sâkıb
TÂRÎH-İ VEFÂT-I ŞEYH MUHAMMED MUHLİS
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Rûzgâr-ı zûr-kârun  seyr idün hengâmesin
K’âteş-i hicrânı saldı külbe-i ahzânıma
2 Görmeden gülzâr-ı ‘ömrün rûy-ı handân-ı  gülün
Hâk-pâşı  kör oldı dîde-i giryânıma
3 Gonce-i ‘ayş-ı şebâbım eyleyüp ifnâ-zede
Gütmedi gûş-ı kerem zâr-ı hezâr-ı cânıma
4 Âşiyânın  târ-ı mâr-ı sadme-i  merg eyleyüp
Girdi âhir ol siyeh-kâse benim de kanıma
5 Ben güzer kıldım hele ol berzeh-i cândan geçüp
‘İbret olsun lîk ahvâlim kalan ihvânıma
6 Yâd idüp dâ’im du’â-yı hayrla muhlislerin
Kalmasunlar râh-ı hıdmetde  olan noksânıma
7 Didi cânî ber-lebem târîh-i  hâl-i  nez’ini
Ser  be-‘azm-i savb-ı dîdârem  vedâ’  yârânıma
Sene 1124                 C.I, s.263
Sâkıb
EZ-ÂN SÂKIB DEDE  ‘UFİYE   ANHÜ
Mefâ’îlün  Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 İdüp  tecdîd-i  ‘ahd-i  köhne  yine sırr-ı Mevlânâ
Ser-i ‘uşşâka  oldı sâye-güster ka’be-i ma’nâ
2 Virüp âsâyiş-i nev-dest-i hasret kişt-i  dîdâra
Pür oldı tâze dâğ-ı reşk ile nüh-günbed-i pehnâ
3 Kerâmet gösterüp ya’nî Cenâb-ı Kubbe-i Hadrâ
Göründi şekl-i evvelde temessülden   idüp  mebnâ
4 Göreydi  münkirân-ı haşr-ı ecsâd ol  temâşâyı
İdüp ikrâr dirlerdi belî  el’ân  âmennâ
5 Ne kubbe bir ser-âmed  serv-i   sahn-ı  ravza-i  rıdvân
Ki dervîşânı itmiş sâyesi  ser-sebz-i istiğnâ
6 Ne kubbe tûde-i kühl-i  cevâhir dîde-i cânâ
‘Aceb mi olsa  dâ’im nasb-ı  ‘ayn-ı merdüm-i  dânâ
7 Medâr-ı  mehçesi züvvârına ‘ayn-ı  ‘inâyetdür
Velî  ehl-i seyâhatde  kanı  bir merdüm-i bînâ
8 Hakîkatde odur el-hâle  hızr-ı mecma’u’l-ebhur
Ki olmış teşne-i  câm-ı  cemâli pîr ü  hem bernâ
9 Felek fevkında çetr ü ahter anun  sîm-i zer-dûzı
Odur tâk u revâk-ı taht-gâh-ı şâh-ı  kerremnâ
10 Zemîni çün makâm-ı Hazret-i Hünkâr-ı Ekberdür
Yeridür her zamân  olsa  mukîmi gibi müstesnâ
11 Olınca mâlik-i gencîne-i  ‘irfân  o yek-kubbe
Niçün itmez gedâ-yı  sad-hezârı yek-be-yek  iğnâ
12 Esâs-ı hâne-i  hem-sayegân  oldukda  pür-lerze
Fedâ-yı cümle  olmak üzre itmiş  kendüyi ifnâ
13 Degüldür  zelzele şûr-ı tecellîdür harâb iden
Derûnı  eymen-âbâd u berûnî kulle-i Sînâ
14 Ne  rif’atdür ki  hıdmet-kârı ola sâhibü’d-devle
Ne ‘izzetdür kim ola himmet-i vâlâ-yı  şeh  bennâ
15 O kudsî meşhedün ta’mîrini minnet bilür câna
Dü-‘âlemde  mu’ammerlük nedür fehm eyleyen cânâ
16 İderdi cevher-i cândan anun her hiştini mi’mâr
Olaydı  hacle-i cânâna  mahrem cân-ı her ednâ
17 Görürdi rûzgârun ol da belki rûy-ı âzârın
Metâf-ı sebz-pûşân  olmasa ol gonce-i ra’nâ
18 Şeb ü  rûz  olmaz idi mihr ü  meh hâlî  ziyâretden
Mu’ayyen olmasa erbâb-ı  hâle nevbet  ahyânâ
19 Olurdı şeyh-i şehr ol sebz-pûşun tûtî-i vasfı
Meşamm-ı tab’a gelse her dehenden nükhet-i ma’nâ
20 Cüdâ itme Hudâyâ sâyesin fark-ı  fakîrinden
Kerem  itdükçe erbâb-ı fenâya kenz-i lâ-yefnâ
21 Anunçün nakş-ı levh-i sînesidür Âyete’l-kürsî
Ki diye nüh-kıbâb-ı lâciverdi  ente  a’lanâ
22 Zihî  san’at  k’olup üstâdına ser-mâye-i  rahmet
Görenler dir
23 Görüp a’yân-ı  ‘ibret sûret-i itmâm-ı bî-mislin
Deyince
24 Didi târîhini bâdî nazarda Sâkıb-ı  hayrân
Görün kâmilde olmış nüh-kıbâb-ı  eltaf-ı mînâ
Sene 1110                      C.I, s.194-195
Sâkıb
EZ-ÂN  BENDE-İ  SÂKIB
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Şeyh  Bustân eyleyüp ‘azm-i  likâ
Olmış  ecdâd-ı ‘ızâmı  pey-revî
2 Rûh-ı pâki terk-i  fânî bezm idüp
Oldı kandîl-i bekâda münzevî
3 Eyledi ihvân ü  hullânun   dilin
Lâle-veş dâğ-ı firâkı  muhtevî
4 Olmak üzre tâze-cân-ı sâlikân
Sırrın itdi  câ-nişîn-i ma’nevî
5 Ya’nî  Sadrü’d-dîn Efendi Hazreti
Taht-ı irşâd üzre oldı müstevî
6 Eylesün bâzû-yı baht u devletin
Himmet-i vâlâ-yı Mevlânâ kavî
7 ‘Andelîb-i  ney görüp ol  hâleti
Nağme-senc oldı bu târîh-i nevî
8 Kim hemân oldukda bir serv-i revân
Tâzelendi Bustân-ı Mevlevî
9 Dâ’im olsun teşnegân-ı râh-ı Hakk
Selsebîlinden o bâğun mürtevî
10 Rûşen itsün dîde-i bülbüllerin
‘Ayş-ı hoşla  şems-i dînün pertevî
11 Görmesün rûy-ı hazân-ı mâtemi
Bir dahı Sâkıb be-hakk-ı  Mesnevî
Sene 1117                         C.I, s.197
Sâkıb
TÂRÎH-İ İRTİHÂL-İ HALÎME-İ MELÎHÂ HEMŞÎRE-İ MUHLİS
Müfte’ilün  Fâ’ilün   Müfte’ilün  Fâ’ilün
1 Merdüm-i  çeşmi bulup râhat-ı   hâb-ı ‘adem
Oldı vücûdı tamâm   âyîne-i  intibâh
2 Sâkıb-ı pür-dûd  u  derd   pey-rev-i  tâbût-ı  vehm
Püşt-i dü-tâya idüp rûy-ı  rızâ-yı  penâh
3 Hakka  münâcât ile  sâl-i vefâtın didi
Bezm-i  behişti  ola   câriyene  cilve-gâh
Sene 1122                                   C.I, s.266
Sâkıb
TÂRÎH-İ  FEVT-İ  ŞEYH  ‘ALÎ ŞÂKİR
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Vârid-i gaybi olup selvetde tab’-ı hazîn
Didi gûş-ı  hûşa teslîm ü rızâdur  efdali
2 Dâmen-efşân oldı ol şimden girü   bu hâkdan
Sen hemân elden koma  dâmân-ı sabr-ı ecmeli
3 Hem idüp telkîn-i terci’ ü didi  târîhini
Bülbül-i gülzâr-ı Mevlânâ ola Şâkir   ‘Alî
C.I, s.266
Sâkıb
TÂRÎH-İ  RIHLET-İ FÂTIMA-İ  SÂLİHA BİNTİ HAVV  HANIM
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
1 Kesdi  memeden Fâtımayı mâder-i dünyâ
Sîr eyledi  minnetle  anı  şîr-i halâle
2 Ol gevher-i  yektâ idicek ‘âleme pedrûd
Geldi yirine dikdi ‘alem  hüzn ile nâle
3 Sâkıb didi târîhini bu âmed ü reftün
‘Azm itdi kızım ‘âlem-i ‘ukbâya dü-sâle
Sene 1123                              C.I, s.266
Sâkıb
TÂRÎH-İ  MEVT-İ  ‘Â’İŞE-İ  BEHİYYE-İ  SIDDÎKIYYE-İ  CELÂLİYYE
Fe’ilâtün   Fe’ilâtün  Fe’ilâtün   Fe’ilün
1 Ser be- mihr itmez idi hokka-i la’lin hikmet
Şîr-i teng şeker-i gayba  olaydı  maksûm
2 Hurde-dân-ı  hurde olmadı  gitdi hâlâ
Vech-i  teşrîfi gibi sırr-ı vedâ’ı  mefhûm
3 Didi âmed şüdi nâ-gâhına  Sâkıb târîh
Geldigi gibi yine gitdi o bikr-i ma’sûm
C.I, s.266
Sâkıb
TÂRİH-İ  NAKL-İ  MAK’AD-I  SIDK  ÂN  RÂBİ’A-İ  SÂLİHÂ
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Nâ-geh oldı bir ser-âmed serv-i bâğ-ı mevlevî
Gülşen-i  ‘adn  ü civâr-ı  rahmet-i  Hakka revân
2 Çünki dâmen çîn-i hâşâk-i beden  oldı dili
Sohbet-i ecdâd-ı  emcâdına cân atdı hemân
3 Ya’nî  Hacce Fâtıma Hanım idüp ifnâ-yı  ‘ömr
Menzil-i  bâkîde oldı  hayme-zen mânend-i  cân
4 Sûret-i hayru’n-nisâ rû-pûş-ı kadr-i gevheri
Sîret-i  merdâne reftârında mihr-âsâ ‘ayân
5 Râbi’a olsa zamânında olurdı sâniye
İtmede terk-i menâl ü mâl belki hânumân
6 Mak’ad-ı sıdka n’ola itse şitâb-ı yek-deme
İncizâb-ı irci’î  dür eyleyen bî-hod  devân
7 Mâ-sivâ  semtine  aslâ itmedi gitdi nigâh
Çeşmine âyîne-i hışm idi gûyâ  kim cihân
8 Olmasaydı tıyneti  kân-ı kerâmet âşikâr
Bî-tereddüd ehl-i dil dirdi ana genc-i nihân
9 Pertev-i dîdâr-ı pâki rûşen eyler dîdenüz
Mest-i câm-ı  rûh olursuz müjde ey hûr-ı cinân
10 Âl-i Mevlânâ  k’ola bir cem’a şem’-i  dil-firûz
Cümleye pervânesi olmak gerekdür bî-gümân
11 Mahremân-ı hacle-i esrâra hayret-zâ idi
Hâlet-i hîz ü  nişeştinde olan temkîn-i şân
12 Nakd-i  cânı hem nisâr-ı  peyk-i  cânân eyledi
Da’vet-i  dâru’s-selâmıyla  olınca dürr-feşân
13 Kâr idelden hâtır-ı ahbâba sûz-ı  mâtemi
Fark olınmaz  şu’le-i âvâz ile dûd-ı figân
14 Âhirü’l-emr eyleyüp şevk-ı likâ sabrın tamâm
Dergeh-i Mevlâya kıldı ‘ışk ile  ‘atf-ı ‘inân
15 Rıhlet-i târîhini  Sâkıb du’â-gûyı dimiş
16 Eylesün feyyâz-ı bî-çûn garka-i bahr-ı kerem
Garka-i firdevs-i  zîb oldukça ervâh-ı mehân
17 Haşr idüp zîr-i livâsında Habîb-i Ekremün
Farkına çetr-i şefâ’at eyleye neşr-i emân     C.I, s.267
Nâ’ilî Efendi
TÂRÎH   KIT’ASI
Fe’ilâtün   Fe’ilâtün  Fe’ilâtün   Fe’ilün
1 Sâlik-i râh-ı hakîkat dem-i Sâkıb Dededen
Virür âsâr-ı sefîne dil-i dânâya hurûş
2 Fülk-i  meşhûn-ı ma’ârif eser-i bahr-i kemâl
Tab’-ı erbâb-ı  dili  zevk ile eyler medhûş
3 Bâd-bân-ı himem  ü ‘âtıfetin kıldı güşâd
‘Azmi  vü  ‘Ârif-i  Bi’llâh idüp  tab’ına  gûş
4 Cân u  dilden  yem-i ‘irfâna olur  müstagrak
Mevlevî seyrin iden  ehl-i dil ü dîde  vü hûş
5 Nâ’ilî söyledi târîhini  ma’nen Sâkıb
Kıldı deryâ-dili  bi’t-tab’  sefînem pür-hûş
Sene 1283/1866                                 C.II, s.144
TÂRÎH  KIT’ASI
……….
Mefâ’ilün   Mefâ’ilün   Mefâ’ilün   Mefâ’ilün
1 Olup dil  sîr-i seyr-i enfüs ü  âfâk u nâ-gâhı
Verâ-yı perde-i  gaybe çekince  peyker-i cânı
2 Didi târîhini bir müstemend-i  derd-i hicrânı
Bekâ mülkine çekdi ‘askerin  Sultân Dîvânî
C.I, s.50
Sâkıb Dede
MISRA’-I TÂRİH
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
Âdem Dedemiz raks  iderek  girdi cinâna
Sene 1073                                           C.III, s.50
KIT’ALAR
1
Çelebi  Emîr  Âdil-i Kûçek
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Gerçi ma’lûm  oldı ba’de’l-fevt ammâ çâre ne
Vakt-i sûr-ı sohbetinde bilmedük kadrin dirîğ
2 Mevt-i ‘âlemle meger yeksân bir mâtem imiş
Menzil-i bedr-i vücûd-ı ‘âlem olmak zîr-i mîğ
C.I, s.129
2
Çelebi  Emîr  Âdil-i Kûçek
Fe’ilâtün   Fe’ilâtün  Fe’ilâtün   Fe’ilün
1 Hazret-i ‘âlem olup ‘âmil-i  emr-i ‘allâm
Berk-ı  lâmi’   gibi cân atdı  der-i ‘allâme
2 ‘Âlem-i ‘ilm ü ‘amelde ‘alemü’l-lem’ idi
Pîşvâ  oldı yine kâfile-i a’lâma                        C.I, s.129
3
Emîr ‘Adil
Fe’ilâtün   Fe’ilâtün    Fe’ilün
1 Hazret-i ‘Ârif-i  sırr-ı melekût
Bezm-i  emlâke idüp şedd-i  nitâk
2 Mâtemi bükdi bilin eflâkun
Firkati tâkatımız eyledi tâk
C.I, s.131
4
Çelebi Celâle’d-dîn İbni Pîr-i ‘Âdil
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
1 Pîrâne-ser ol gevher-i yektâ yine başdan
Düşdi heves-i vasl ile ‘ummân-ı fenâya
2 Sâhilde koyup ten sadefin ‘Âdil-i bî-‘adl
Bir dahı dönüp bakmadı bu dâr-ı ‘anâya
C.I, s.138
5
Sultân Murâd bin Muhammed
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Cemâle’d-dîn idüp ihyâ celâlü’l-millet erkânun
Zamân-âsâ zemîni eyledi çün mevlevî-hâne
2 N’ola devrinde olsa münkirân-ı hâl  ser-gerdân
Ki virdi hâlet-i nev-pertevi bu köhne devrâna
3 Cemâle’d-dîn idüp bu şeş-cihâtı rûşen-i  vahdet
Semâ’î  bâ-safâ  virdi letâfet çâr-erkâna
4 ‘Aceb mi olsa ‘âlem  cilve-gâh-ı  sırr-ı Mevlânâ
Ki oldı enfüse  âfâk-ı yekser mevlevî-hâne
5 Cemâle’d-dîn  olup âyîne-i  dünyâya ‘aks-efgen
Mahabbet  hâlet-efzâ oldı cân-ı bende vü  câne
6 Zamânıdur olursa ber-taraf gerd-i keder zîrâ
Safâ-bahş-ı sipihr oldı zemîn-i mevlevî-hâne
C.I, s.139
8
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
1 Çün nâm-ı şerîfinün ola ma’nîsi yek-dem
Şemşîr-i dü-demdür nefes-i Hazret-i Âdem
2 Bu  kevn ü fesâdun  keder-i  germ  ile  serdi
Her  dem  görinür  medd-i  dem-i  pâkine  tev’em
C.I, s.140
9
Husrev
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün    Fâ’ilün
1 Kalbdür gûyende-i bezm-i eser
Parmağıyla oynadur Hakka lebi
2 Esba’îniyle virelden takviyyet
Perde itmişdür ana Hakk kâlebi
C.I, s. 147
10
Çelebi  Ferruh
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün    Fâ’ilün
1 Husrev-i  devrân-ı sırr-ı mevlevî
İtdi ‘azm-i  taht-gâh-ı ma’nevî
2 Terk idüp sohbet-serâ-yı şeş-deri
Türbe-i ceddinde  oldı münzevî
C.I, s. 149
11
Bostân Çelebi
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
1 Ferruh Çelebinün ruh-ı pür-tâbını devrân
Pinhân idicek kopdı  ser-i câna kıyâmet
2 Hayfâ ki geçüp menzil-i mihr ü mehe Keyvân
Kaldı kalanun bahşına efsûs u garâmet
C.I, s. 153
12
Kâsım Dede
Mef’ûlü   Fâ’ilâtü    Mefâ’îlü    Fâ’ilün
1 ‘Ârif  Efendi  râfi’-i  kayd-ı vücûd olup
Çekdi livâ-yı hicreti ıtlak mülkine
2 Sâl-i gamîmde münhasif oldı o mâh âh
Virdi  şikest hüzn ile ‘uşşâk silkine
C.I, s. 174
13
………..
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Zülâl-i bast-ı halka merd-i hakdur maksem-i evvel
Gelür dil-teşne-i mukbil  ayağına anun âhir
2 Velî müdbir olup ser-keşte-i  sahrâ-yı hırmânı
İder gitdükçe kendin  ni’met-i ‘ayş-ı  hoşa  kâfir
C.I, s. 141
14
Husrev Çelebi
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Fe’ûlün
1 Kemâl-i dîn ü dünyâyı idüp cem’
Olınca kendüden her  kâmı hâsıl
2 Çekilüp ‘ırk-ı  cinsiyyetle  oldı
Cemâle’d-dîn  Celâle’d-dîne vâsıl
C.I, s.143
15
Celâl Çelebi
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün    Fâ’ilün
1 Hazret-i  cedd-i  Celâle’d-dînle
Emr-i Hakk itdi  Cemâle’d-dîni cem’
2 Bâtın oldı çeşm-i zâhirde velî
Nakl olundı bezm-i  ervâha o şem’
C.I, s. 143
16
Sâkıb
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Çeşm  ü gûş-ı Yûsuf-ı güm-geşteye  Ya’kûb-vâr
Müjde-i bî-harf  ü savt-ı bûy-ı pîrâhen yeter
2 Dil  k’ola  hem-derd-i  Eyyûb  istemez tedbîr ana
Pây-kûb-ı çeşme  cûş-ı hâlet-i bî-men yeter
C.I, s. 94-95
17
Semâ’î
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Fe’ûlün
1 Lisânü’l-gayb idi yek-ser vücûdı
N’ola bürhân-ı dîn olsa  nişânı
2 Olup feryâd-res nezdîk  ü dûra
Dimişler nâmına  İlyâs-ı  Sânî
C.I, s. 98
18
‘Alâ’e’d-dîn  bin  İlyâs
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Cilve-gâh-ı  tûtî-i kumrî  vü  bülbül kim ola
Lâne-i zâğ   u  kelâğ  u âşiyân-ı  bûm-ı  şûm
2 Çâresi nâ-çâr hicretdür bu hicrânun hemân
Cennet olsa hem gerekmez  âdeme  ol  merzbûm
C.I, s. 108
19
Kemâl
Mefâ’ilün   Fe’ilâtün   Mefâ’ilün   Fe’ilün
1 Reft ü rûb-ı  ser-i  kûyunda iken müjgânum
Selsebîl itse n’ola çeşm-i sirişk-efgânum
2 İntizâr ile tegâfül  olup ortaya kulun
Bir nigâh-ı kereme kaldı  işim sultânum
C.I, s.26
20
Kemâl
Mefâ’ilün   Fe’ilâtün   Mefâ’ilün   Fe’ilün
1 Olınca  böyle gerek pîr  ü  pişvâ olan er
Ki  sâyesi ola ser-mâye-i sa’âdet-i ser
3 Günâh-kâra yeter yek-nigâh-ı nâ-gehi kim
İder Kemâl-i keremle kemîneyi  server
C.I, s.26
21
……….
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Hem-nizâm-ı devlet-i  eflâkdur
Devr-i mülk-i mevlevî bulmaz halel
2 Cân u dil oldukca zîrâ ber-karâr
Gerdiş-i   ‘ışka dahı gelmez kesel
C.I, s.93-94
22
……….
Fe’ilâtün   Fe’ilâtün  Fe’ilâtün  Fe’ilün
1 Eyleyen âyîne-i münkesire sû-yı  nazar
Çeşm-i zahm ile yine kendin ider zîr ü zeber
2 İnkisârıdur anun cevşen-i   tîr-i enzâr
Gam degül olsa şikeste-dil-i erbâb-ı nazar
C.I, s.44
23
………..
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
1 Sultân-ı Semâ’î kim odur seyf-i  velâyet
Meydân-ı kerâmetde yine saff-şiken oldı
2 Ya’nî  kim idüp sâyesini  mâye-i mâtem
‘Uryân  gılâfa  ten ü şîven-figen oldı
C.I, s.50
24
………..
Fe’ilâtün   Fe’ilâtün  Fe’ilâtün  Fe’ilün
1 Bu tehî hânede ârâm-ı  dil-i zârım yok
Ya’nî bir mahrem-i esrâr olacak yârim yok
2 Çekdiler  raht-ı  karârı ser-i  kûy-ı  yâre
Şimdilük bezm-i fenâda hele gam-hârım yok
C..I, s.264
25
………
Mef’ûlü  Fâ’ilâtü  Mefâ’îlü   Fâ’ilün
1 ‘Abdü’l-halîm Efendi idüp müjde-i semâ’
Gitdi semâ’-hâne-i  ‘adne safâyla
2 Sâl-i nagamda hâlet-i pür-zûr-ı cezbeden
Bî-hûd çekildi  meşhede  şevk-ı likâyla
C.I, s.183
26
Sâkıb
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün    Fâ’ilün
1 Bâğ-ı  dünyânun ser-encâmın idüp derk eyledi
Bustân-ı hulde Sadrü’d-dîn Efendimiz hırâm
2 Sâyesi ser-mâye-i âsâyiş-i hullân idi
Sad-dirîğ oldı  henüz ihvâna hod râhat harâm
C.I, s.200
27
Sâkıb
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 İtse tûfân-ı havâdis  ‘âlemi yekser harâb
Zikr-i hayr  ile yine mihmân-serâ ma’mûrdur
2 Merdüm-i çeşm-i kerîm olmaz siyeh-rûz-ı  lahid
Şeb-çerâğ-ı  cûddan çün dahmesi  pür-nûrdur
C.I, s.216
28
Dâvud Dede
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Süleymân-ı  revânun mûr-ı miskîni  olup Dâvud
Mesâf-ı  dîv-i  nefsünde zırh-pûş-ı tecerrüd ol
2 Bedendür taht-ı keç-bâd-ı hıred Âsaf gönül mihri
Bu esbâb-ı sa’âdetle şeh-i mülk-i teferrüd  ol
C.III, s.129
29
Muzaffer
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Zihî ‘izzet ki mısr-ı hüsn-i sûretde ola dâ’im
Kef-i mîzân-ı zâtı cevher-i cân ile mâl-â-mâl
2 Zihî rif’at ki evc-i lutf-ı sîretde sebât üzre
Zamân-ı sebkat-i akrân ola mirkât-ı istikmâl
3 İlâhî bunları çeşm ü çerâğ  it bezm-i ahbâba
Safâ-yı vakt ile oldukca anlar hasretü’l-emsâl
4 Dem-â-dem reh-nümâ-yı hân-kâh-ı vahdet olsunlar
Ki kesret itmeye ihvânımız ser-geşte   vü  pâ-mâl
5 Dil-i âgâhdur ancak  Muzaffer devlet-i bîdâr
Ki cem’  olmaz ferâğ-ı bâl ü zevk  u hâl ü câh u mâl
C.I, s.63
30
Sâkıb
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün   Fâ’ilün
1 Bir veliyyü’l-ni’met ekrem ki ide
Bende-i güstâhını lutf  ile şâd
2 Pâye-i  rif’at vire pâ-mâl iken
Âsitân-ı hıdmetine istinâd
3 Kadr-i cirminden füzûn ihsân ile
Eyleye kânûn-ı  fazlı üzre yâd
4 Sâyesinde hoş geçüp ‘ömri gibi
Rûz  u şeb  kârı ola ‘ayş  u güşâd
5 İtmeyüp şâh-ı cihâna ihtiyâc
Kendi dergâhında ide ber-murâd
6 Hıdmet-i şükrin edâ gerçi muhâl
Medd-i  ‘ömr  olsa ilâ yevmi’t-tenâd
7 Bî-sipâs itmez velî  ârâm-ı dil
İhtiyâr elde degül n’etsün fu’âd
C.I, s.95
NAZMLAR
I
Dervîş Lâlî
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
1 Lâlî kulını eyledi ol lü’lü-i ma’nâ
Feyz-i nefes-i himmet ile tûtî-i gûyâ
2 Mir’ât-ı kerâmetdür anun mâh-ı vücûdı
Yokluklar ile olsa n’ola ol şehe lâlâ
C.II, s.18
2
Dervîş Ahmed Ânî
Fe’ilâtün   Fe’ilâtün  Fe’ilâtün  Fe’ilün
1 Ân-ı cânânı gören olsa eger sad cânı
Ân-ı nezzâreye eylerdi görümlük anı
2 Gerçi tasvîrine yek-pâre virir hâmesi rûh
N’eyler ayâ gelicek nevbet-i ânî yânı
C.II, s.20
3
Dervîş Ganem
Mefâ’ilün   Fe’ilâtün   Mefâ’ilün   Fe’ilün
1 Nagam enîs-i  ganemdür bu deşt-i vahşetde
Hücûmı gör ki ecelden şehâ ne gam Ganeme
2 Ganîmet-i dü-cihândur dem ü kademle ana
Fedâ-yı cân u ser itmek senün gibi saneme
C.II, s.55
4
Dervîş Ahmed Nâbî
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Vezân olup dil-i zâra dem-i meyden hevâ-yı hû
O bîmâra safâ-bahş-ı ebed oldı devâ-yı hû
2 ‘Aceb mi nağmesi eylerse dest-efşân ‘uşşâkı
K’olur her perdesinden rû-nümâ câna nevâ-yı hû
C.II, s.139
5
Veliyyü’d-dîn Dede
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Çâr-sû-yı bîş ü kemde kalmadı yek-habbe  sûd
Şimdi bâzâr-ı fenâda ma’rifet dellâliyüz
2 Var ise varın virüp yokluk alur bir kârdan
İşte kâlâ işte sevdâ mâ-melek  mellâliyüz
3 Bezme gelsün tayy-ı kîl ü kâl iden ehl-i taleb
Sâkiyâ bir câmla her müşkilün hallâliyüz
C.III, s.10
6
Şâhidî Efendi
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Her ki ola şehd-i şuhûd-ı Şâhidîden bî-mezâk
Geh şehîd olsa odur hem-seng-i  meşhedi
2 Hâl  ü  kâli kıl şühûdi şâhid ü meşhûd eger
Olmak istersen şehâdetde şühûdun eşhedi
C.III, s.18
7
‘Arzî mehmed Dede
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
1 Bu hüsn ile çün nâra gire ol büt-i tersâ
Dûzahda olan ehl-i hevâ bî-keder olsun
2 Mâlik olacaksan o güher-pâreye âhir
Ey nâr-ı cehennem sana sad müjdeler olsun
C..III, s.83
8
Adnî Dede
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Şu ‘âşık kim cemâl-i yâri her yerde şühûd eyler
İki nem-nâk çeşmin gülşen-i  ‘ışka dürûd eyler
2 Sülûk ü seyr  idenler râst-ı  râh-ı  ‘âşıkân üzre
Merâma vâsıl olup ‘Adniyâ kesb-i sürûd eyler
C.III, s.136
9
……….
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Zikr ü fikr-i mâ-sivâyı terk iden
Hâl ü kâl ü sırr-ı kârı derk iden
2 Hayret ile eyleyüp tayy-ı zamân
Kanda olsa ‘ayşını  pû berk iden
3 Kadr ü ‘îd olup şeb ü rûzı temâm
Oldurur  def’i  telâş-ı  merk iden
C.I, s.245
RÜBÂ’Î
Cemâle’d-dîn
Mef’ûlü  Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûl
1 ‘Ârif Çelebi da’vet-i  âbâ ile âh
Nâ-geh  çekilüp gitdi bekâ mülkine âh
2 Geldükde nizâm-ı  sadefe  ya’nî  halel
Çekdi  güherin  ehl-i  fenâ  silkine  âh
C.I, s.131
BEYİTLER
I
Muhibbî
Fe’ilâtün   Fe’ilâtün  Fe’ilâtün  Fe’ilün
Peyk ü nâme olıcak behre-ver-i yümn-i eser
Bu Muhibbî  dahı kalmaz ola bî-hüsn-i nazar
C.I, s.147
2
Sâkıb
Mef’ûlü   Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
Gûş  eyleyicek müjde-i teşrîfini Sâkıb
Didi yirine geldi yine rûh-ı revânım
C.I, s.188
3
……….
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
Güneş kim şâh-ı şark  u garb  u  pür-nûr-ı  velâyetdür
Ana  âyîne-dârı  bedr-i  dervîşe  kerâmetdür
C.I, s.254
4
Dervîş Mehmed  Nâbî
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
Nice tâb-âver-i nûr-ı cemâl olsun dil-i  Nâbî
Ki destinde dem-i pür-sûz-ı âhından yanar nâyı
C.II, s.69
5
Dervîş Mehmed   Koyun
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Fe’ûlün
Ayağıyla Koyun kurbana geldi
O ser-bâzı görün meydâna geldi
C.II, s.85
6
‘Ubeydu’llâh  Dede
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
Kûy-ı ‘ışk-ı  mevlevî  dîvânesi olmış ‘ubeyd
Seng-i  etfâl-i rehi hısn-ı hasînidür anun
C.III, s.19
7
Siyâhî  Mustafâ   Dede
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
Süveydâyı ziyân itmez Siyâhî germ-i ‘ışk olsa
Nedür sûd-ı sepîd-i reng  tab’-ı  serd-i  kâfûra
C.III, s.219
8
Seyyîd Nesîb  Yûsuf  Dede
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
Nesîbün derdine tedbîr olurdı cây-gîr lîkin
Ezelden derd-mend-i kalb takdîr eylemiş bî-sin
C.III, s.226
9
‘Abdü’l-bâkî Dede
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
Salâ  ihvâna berg-i sebzimüzdür mâ-melek  ammâ
Geçilmez hırka-i  pîrân ile insân-ı  kâmilden
C.III, s.228
10
………
Fe’ilâtün   Fe’ilâtün  Fe’ilâtün  Fe’ilün
Sîne-i  cür’etedür rûy-ı hadeng-i gayret
‘Âleme bî-edebi  cür’eti eyler ‘ibret
C.I, s.94
11
……….
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
Müjde-i teşrîf-i cânân eyleyüp bir birine
Didiler yârân geldi cân-ı ‘âlem yirine
C.I, s.16
12
………
Mefâ’ilün  Fe’ilâtün   Mefâ’ilün Fe’ilün
Ne devr-i dîgere kuvvet ne sabra tâkat var
Dü-reng devr-i felekde ‘aceb felâket var
C.I, s.27
13
……….
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
Sanmanuz düşdi serinden tâc-ı şâh ey ehl-i  râz
Kûy-ı ser-bâzân-ı Hakkda eyledi ol da niyâz
C.I, s.44
14
………
Fe’ilâtün   Fe’ilâtün  Fe’ilâtün  Fe’ilün
Ayağının tozını sürme çeken gözine
Nesne görür gözi kim vâlih  ü hayrân olur
C.I, s.54
15
Şâhidî  Efendi
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
Şâh-bâz-ı himmetün destünde olsun ber-karâr
Olur elbette hümâ-yı saltanat bir gün şikâr
C.III, s.17
MISRA’LAR
1
Lâ-edrî
Fâ’ilâtün   Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
Bir binâ tâ ki harâb olmaya ma’mûr olmaz
C.I, s.182
2
Nâbî
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
Burunsuz bulmadı bûy-ı vefâ bezme vedâ’  itdi
C.III, s.200
3
……….
Mef’ûlü   Mefâ’îlü  Mefâ’îlü   Fe’ûlün
Ayâ ne görür görse bu mel’abede gayrı
C.I, s.54
MESNEVÎ
(Genc-nâme)
Argûn Dede
Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün   Mefâ’îlün
1 Nedür ol künc-i pinhân kim hemîşe kubbesi devvâr
Zemînin eylemiş yek-nokta  üzre dest-i hikmet kâr
2 Hisâr-ı şeş-cihet bârû-yı meydân-ı  tılısmâtı
Kavâlib cünbiş  ü ârâmla rûşen  emârâtı
3 İşârât-ı hurûfı turfe-şekl  ü nâmesi gûyâ
Rumûz-ı pür künûz-ı ‘ibret-i dünyâ vü mâ-fîhâ
4 Harâb-âbâd   iden   dehri anun  sevdâ-yı sûdıdur
Viren hayret   ‘ukûl-i  ‘âleme  bûd  u  ne-bûdıdur
5 Anun ebhâs-ı fethidür bu bezmün mâ-cerâsı  hep
Ki zikr-i  ‘ayş olur ümmîd-vâra  nîme-i matlap
6 Der ü dîvârı ma’cûn-ı mevâlîd  ü   ‘anâsırdur
O zîbâ  san’atı  tavsîfde ta’bîr-i kâsırdur
7 Egerçi rehn-i zîr-i  hâne-i her-kesdür  ol maksad
Reh-i Nîline lîkin seng-i mâ vü mendür ancak sed
8 Derûn-ı  enfüs   ü bîrûn-ı  âfâk  ol şebistânun
Görünmez çeşmine  ammâ  ‘acebdür gâfil insânun
9 Esîr-i serserî  seyr-i  sürâğı   der-be-der  eyler
Anı kim  cüst  ü  cüda kâm-ı  evvelden güzer eyler
10 İdüp ser-geştelük hursend-i da’vî kendüyi âhir
Olur efsâne  vü efsûs-hân-ı   gâ’ib   ü hâzır
11 Yoğ iken iltifât-ı  gayrden  gayrı ana hüsrân
İder  bilmezlük  ile dîv   ü nefse  bî-sebeb bühtân
12 Füsûn-ı cümle  esbâb-ı güşâdı zîr-i destinde
Velî cûyendesi  bîhûde-gird  eknâf   ü  pestinde
13 Riyâzetle ki şakku’l-arz-ı cisme  olmaya mâlik
Mukarrerdür k’ider ümmîd-i  huşki  ‘âkıbet  hâlik
14 Buhûr-ı  ‘anber-i  sarây-ı deryâ-yı  süveydâdur
Fedâsı kebş-i   tenle gâv-ı   nefsi   ‘ayş   fermâdur
15 Degüldür  kâr-ı  teshîr-i  müyesser  merd-i  hod-bîne
Virilmez devlet-i  bîdâr ehl-i gaflet   ü kîne
16 Gerekdür kendüye bîgâne  vü hem âşinâ  olmak
Gerekse kenz-i  lâ-yefnâya tâlib  dest-res  bulmak
17 Olınca  sîne-i   ehl-i fenâdan ser-zede  şûrı
İder yek-reng   ü  hem-bû  hâr-ı  mâtemle gül sûrı
18 Fakîr-i  kâmrân-ı  haşmet-i câvîd  iderdi ol
Bulunsa  hâtır-ı   vîrân-ı  pîr-i  mey-fürûşa  yol
19 ‘Azîmet da’vet-i yabendesine  hoş-icâbetdür
Reh-i  fethinde  hıdmet sa’y-i  meşkûr-ı  isâbetdür
20 O kâm-ı hasretü’l-‘uşşâka  nâ-kâmı gerek evvel
Ki âhir renc-i sûrî  genc-i   ma’nâya  ola mübdel
21 Müsemmâyı hakîm itmiş tılısmın muhkem-i  esmâ
Yine  miftâhı İsm-i A’zam-ı  Fettâhdur yârâ
22 N’ola  hâne harâb-ı derd-i hicri olsa bû-derdâ
Olur elbette sâhib-beyt-i  ‘âkil  cümleden idrâ
23 Meger insân-ı kâmildür anun var ise gencûrı
Bulunmaz binde bir yohsa bu kesret içre mesrûrı
24 Cihânı kû-be-kû  kûkû nice  tutmış ise peydâ
Nihânı sû-be-sû hû hû pür itmişdür anı  cânâ
25 Sezâdur mevlevî-veş raks iderse fâ’izi  her dem
Gehî ser ser be-mihr-i dehre olmış hâmil  ü  mahrem
26 Melâmet mihr-bânına kıbâb-ı pür-selâmetdür
Şemâtet-meşreb-i şükrânına şîrîn hikâyetdür
27 Niçün  olmaz o  gencîne metâf-ı hayl-i Kerrûbî
Görince kem-yâb anda hezâr Eyyûb  u  Ya’kûbı
28 Ne gam pür-gerd-i  fakr  u fâka  gösterse  bîrûnından
Ne gam kim olmaya  yek-dem cüdâ bezm-i derûnından
29 Gehî  pîr ü gehî  bernâ  gehî ümmî   gehî dânâ
Olup ol  gevhere meclâ görenler didi âmennâ
30 Belâ-kûrâne rû-pûş-i edîm-i hâk olup  hâ’il
Göze göstermeyüp mânend-i iblîs  oldılar bâtıl
31 Ne bilsün neş’e-yi sahbâ-yı vaslı merdüm-i mehcûr
Nice  âmîziş eyler ser-hoş-ı sıhhat ile rencûr
32 O kim pîşîn ide nakd-ı revânın yok yire isrâf
Ne kâbil devlet-i eşrâf ile  ol  müflisi  işrâf
33 Bi-hamdi’llâh  harâb-ı ‘ışk-ı Mevlânâ  olup Argûn
Güşâd-ı genc keci tenden  oldı  cânumuz  memnûn
34 Serîr-i  ahsenü’t-takvîmün olduk Şâh  Cem-câhı
‘Aceb mi eylesek ber-bâd-ı  hâlet  bârû bün-gâhı
35 Şikest-i  çarh-ı tedbîrâtla  dehlîz-i sûretde
Olup  âyîne-dâr-ı  şems-i dîn eflâk-ı sîretde
36 Hilâl-i  sîne-çâkin  itdi ya’nî feyz-i nâ-gâhı
Hilâfet bezmine  şem’-i sa’âdet evcinün  mâhı
37 Budur encâm-ı kâr  u hâsıl-ı bâzâr-ı  virânı
Ki sûd-ı bî-ziyân u sermedîdür  ‘ayş ü ‘ümrânı
38 Dirîgâ meyl-i  mâl   iden  niçün  fikr-i  ma’âl itmez
Kimün magz-ı  serin âhir o  câdû  pây-mâl itmez
39 Ne lâzım feth-i  genc-i  mâ-sivâ Allâh yetmez mi
Meger her iş  anun yek-şemme-i fazlıyla bitmez mi
40 İlâhî  ehl-i fakrı mün’im-i kenz-i hafîn eyle
Küdûrât-ı bekâyâdan safî  ibnü’s-safîn eyle
C.I, s.67-68
TERCEMELER
I
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Sulh idenler cümle-i  ezdâd ile
Sâlih-i  ‘ayş-ı hoş-dâreyn olur
2 Cenk-cûy-ı  ‘âlem-i kevn ü fesâd
‘Âkıbet müstehlik-i mâ-beyn olur
C.I, s.68
2
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 ‘Akd-i meclis mümkin olmaz olmasa
‘Irk-ı cinsiyyet  meyâna râbıta
2 Hem-reh olsalîkin iki nâ-şinâs
Cezb iderler birbirin bî-vâsıta
C.I, s.68
3
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Mukbil-i şâna gerekdür ihtirâz
Vaz’ı  şîn âmîzden yoksa  zamân
2 Zeyn virmez müdbire ikbâlle
İtse  farzâ husrev-i  mülk-i cihân
C.I, s.68
4
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 ‘Âkil itmez kimseye ceddiyle kîn
Mihr  ü  pend-i  bâz gûnedür garaz
2 Telh ider  dârûsını  ekser tabîb
Şiddet ü  hiddet-nümâ olsa maraz
C.I, s.68
5
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Merd-i  ‘ibret-gîr  ü hikmet-bîn olan
Nefs-i yed-kûyın melâmet  eylesün
2 Terk-i levm-i mübtelâ-yı  ‘aybla
Şükr-i  in’âm-ı  selâmet  eylesün
C.I, s.68
6
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Olma hasb-i hâl-cûyı kimsenün
Gûş-dâr-ı cânib-i nutk ol hemân
2 Tercemân-ı  lehce zîrâ mehçenün
Râzını  eyler sühan fehme  ‘ayân
C.I, s.68-69
7
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Gâfilün gelse elinden nef’ ü zarr
Def’ idüp evvel belâ-yı gafleti
2 Celb iderdi intibâhı  sâniyâ
Kalbine görmezdi  lâ’ik  kasveti
C.I, s.69
8
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Gayrı itmezdi tefahhuş  mübtedî
Müntehî-veş nefsin iz’ân eylese
2 Kendiden olmazdı gâfil yek-nefes
Men ‘aref remzine  im’ân eylese
C.I, s.69
9
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Her ki hissi perdeye dil-bestedür
Derd-i hasretle dem-â-dem  hastedür
2 Bî-ta’allukdur bu bezmün ser-hoşı
Kim humâr-ı  ‘ayş-ı hoşdan restedür
C.I, s.69
10
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Çârmîh eyler hased mağlûbını
İntikâma ihtiyâc itmez seni
2 ‘İbret  ü efsâne-i ‘âlem  ider
‘İbret-i levm  ü hücûm-ı halk anı
C.I, s.69
11
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Çeşm-i dilde kim ola za’f-ı şühûd
Rûşen olmaz şem’-i mihr ü mâhla
2 Ülfet  itmez nûrla huffâş-vâr
N’eylesün  “necmü’l-hüdâ”  güm-râhla
C.I, s.69
12
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Yek-nigâh-ı  rûy-ı dil-cûy-ı sebeb
‘Âkili eyler giriftâr-ı te’âb
2 Vay eger tekrâr iderse kim olur
Çeşm-i cânı gâfil-i esrâr-ı Rabb
C.I, s.69
13
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Hoşca  düstûrü’l-‘ameldür mün’ime Nükte-i
2 Şekve-rîz olsa gedâ-yı bî-nevâ Gûş iden dir
C.I, s.69
14
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Mün’im  oldur kim ola in’âm işi
Yohsa bî-ma’nî olur her cünbüşi
3 Fakr-ı  bî-sabra düşüp âhır ider
Dest-i âhardan niyâz-ı bahşişi
C.I, s.69-70
15
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Olmasa destünde cüz’-i ihtiyâr
İmtihân itmezdi dünyâda hakîm
2 Belki ‘ukbâda olurdı bî-sebeb
Mâ-cerâ-yı haşr u  mîzân  u cahîm
C.I, s.70
16
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Vâsık-ı tevfîk-i  Hakdur bezr-ger
Kim ider dest  ile tohmın zîr-i hâk
2 Harman olsa dâne-i çendi  n’ola
Böyledür bahsâyiş-i  mennân-ı pâk
C.I, s.70
17
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Zahm-ı gadre merhem-i  ‘özri  urup
Bir dem evvel eyle  cebr-i inkisâr
2 Gâfil olma tîr-i medd-i âhdan
Kim anı def’ itmez illâ  i’tizâr
C.I, s.70
18
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Mümtezicdür cilve-i hicr  ü şühûd
Olmadığçün ‘ışka dil âyîne-dâr
2 Yohsa nefs   ü tâb-ı sarfı  anlarun
Enfüs-âbâdı iderdi târ   u mâr
C.I, s.70
19
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Hisse-mend-i  kıssa-i gayr olmayan
Bâ’is-i  ‘ibret  olur  ahlâfına
2 Câdde-i  hayr  u şer âhır deyr  ü zûd
Pey-rev-i îsâl ider eslâfına
C.I, s.70
20
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Dil zebâna çünki rüchân  üzredür
Zikr ü fikrün rütbesi  olur bedîd
2 Za’fına  kuvvet virür hâlün makâl
Ehl-i hâl itse n’ola fikr-i medîd
C.I, s.71
21
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Rûy-ı dil ‘âlem-nümâ  âyînedür
Jeng-i  âb  u gilden olsa pâk  ü sâf
2 Lîkin  olsa sâde-rûy-ı  nakş-ı gayr
Cilve-gâh-ı ‘ayn olur bî-şiyn   ü kâf
C.I, s.71
22
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Olmasaydı hûb  u zişt  ü bîş ü kem
Birbirine ‘aks-endâz-ı şühûd
2 ‘Arz-ı  dîdâr  itmez idi  âdeme
Şeş-sûy-ı  ‘âlemden esrâr-ı vücûd
C.I, s.71
23
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Ol ki nefs-i nâtıka bî-gışş olur
Her dem-i pâki olur intâk-ı Hakk
2 Lehce-i pendi olup tîğ-ı dü-dem
Bîd-reng eyler dil-i sengîni şakk
C.I, s.71
24
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Olmayınca gül-şeker şekker-şekîb
‘Ayn-ı ni’met kâf-ı nikmet-senc olur
2 Lîkin oldukda hoş-âmiz ol duyar
Zehr-i mâr-ı renc ü şehd-i genc olur
C.I, s.71
25
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Perde-i nefs olmayınca ber-tarâf
Âşikâr  olmaz cemâl-i men  ‘aref
2 Kim dimiş
Mâh-ı evc-i lev-keşef  Şâh-ı Necef
C.I, s.71-72
26
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Nokta-i hâlidür ancak sâ’ire
Gerçi seyri  mümkin olur dâ’ire
2 Mâ-melek nokta olınca kim bakar
Ân-ı gayr-ı münkasemde sâ’ire
C.I, s.72
27
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Reh-rev-i nîkân olan sâhib-hulûs
Reh-bere nâ-gâh olur âhır duçâr
2 Üft ü hîzin itmez elbette hebâ
Ehl-i sıdkun hazret-i Perverdigâr
C.I, s.72
28
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Sâlik-i bî-hem-rehe fikr-i nişest
Zûr idüp gitdükce ‘azmi süst olur
2 Gayret-i akrân-ı menzil-rân ile
Nefs-i kâhil pây-tîz  ü  çüst olur
C.I, s.72
29
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Müşkil-i hecde hezâr-ı ‘âleme
Sîne-i meşrûhadur hall-i mübîn
2 Nüsha-i tavzîh-i âfâka dahı
Enfüs-i âdem durur metn-i metîn
C.I, s.72
30
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Dil ki ser-mest-i şarâb-ı hûş ola
Hâsılı  bâzîçe-i  efkâr  olur
2 Safvet-i hayretde  ‘ışk ile ve  lîk
Dîde-veş âyîne-i  dîdâr olur
C.I, s.73
31
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Hoş-nişîn-i tekye-i nevbet-gede
Çile çekmez râhat-ı vahdetdür
2 Pâyine hem-pây olmaz beste-ser
Kim ser-â-pâ  mihnet-i kesretdedür
C.I, s.73
32
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Hâside besdür gam-ı bî-hûdesi
İntikâma ihtiyâc  itmez seni
2 Hiç safâ-yı vaktüne  virme keder
Derd-i hûy-ı  bed-helâk eyler anı
C.I, s.73
33
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Kadr-i yâre gadrle iden cefâ
Mübtelâ-yı sohbet-i ağyâr olur
2 Hem-dem ü gam-hâra lâzımdur vefâ
Sek dahı eylerse ber-hûrdâr olur
C.I, s.73
34
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Nisbet-i  Mevlâ yeter ‘abde şeref
N’eylesün  mısr-ı sevâda ‘izzeti
2 Şöhret-i şânı olınca Mevlevî
İstemez andan ziyâde rif’ati
C.I, s.73
35
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Meyl-i dil oldukça beyne’l-asbe’în
Müjde  ey meyl-âver-i semt-i sedâd
2 Mîl-i meyl-i dil olup Kıble-nümâ
Rûşen eyler çeşmini Nîl-i murâd
C.I, s.74
36
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Müddetü’l-‘ömr itseler tayy-ı mekân
Her ser-i kâma idüp bî-hadd niyâz
2 Vâsıl-ı huld-i hakîkat olamaz
İtmeyenler terk-i hestî-i mecâz
C.I, s.74
37
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Kâmile gelmez gider nakz-i kelâl
Dâ’imâ cûş-ı bahâr-ı şevkdur
2 Cilve-gâh-ı ‘ışk-ı  Hakk  görmez melâl
Dem-be-dem tâze safâ vü zevkdur
C.I, s.74
38
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Nisbet-i ahkâm olınca gâlibe
Lâ-cerem mağlûb olur bî-i’tibâr
2 Kanda kaldı fânî vü bâkî  k’ola
Fâ’il  ü kâbil gibi enbâz-kâr
C.I, s.74
39
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Dürre-i beyzâ temevvüc eyleyüp
Oldı a’râz-ı havâdis âşikâr
2 Cevher-i zâta olınca rûy-pûş
İtdiler  i’râz-ı a’râz ehl-i  kâr
C.I, s.74
40
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Tohm-ı kişt-i âdemidür niyyeti
Mâye-i neşv ü nemâdur himmeti
2 Anlar olsa hâlis ü ‘âlî bulur
Evvel  ü âhirde  ‘izz  ü rif’ati
C.I, s.75
41
Fâ’ilâtün  Fâ’ilâtün  Fâ’ilün
1 Kâbil-i irşâd olup makbûl-i Hakk
Hükmin icrâ eyler âhır mâ-sebak
2 Yohsa bî-behre kalup ‘irfândan
Alamaz ‘ilm-i  ledünnîden  sebak
C.I, s.75